مجله فرهنگی و هنری

مدیر و سردبیر
علی دهباشی

طرح اصلی روی جلد
مرتضی ممیز

خوشنویسی روی جلد
محمد احصایی

شعر از
مهدی اخوان ثالث

فاكس موقت
88958697
تلفن همراه
09121300147

ایمیل سردبیر
dehbashi.ali@gmail.com

ایمیل مجله
info@bukharamag.com

مجله بخارا در اینترنت
bukharamag.com

تهران صندوق پستی
۱۵۶۵۵-۱۶۶

جستجو در بخارا

Loading

از چهارده سالگی تا امروز/ پریسا احدیان

motamedaria1

 

صبح روز پنجشنبه هشتم مرداد ماه سال یکهزار و سیصد نود و چهار، کتابفروشی آینده میزبان فاطمه معتمد آریا بازیگر سینما و تئاتر و تلویزیون ایران بود.

فاطمه معتمد آریا در هفتم آبان ماه ۱۳۴۰ در تهران به دنیا آمد. در ۳۵۳ وارد کانون پرورش فکری کودک و نوجوان شد. در ۱۳۵۴ با اجرای نمایش «زیارت» در اولین کار گروهی تئاتر تجربی شرکت کرد. در ۱۳۵۵ به عنوان هنرجوی هنر در دانشسرای هنر پذیرفته شد. در ۱۳۵۶ با گروه تئاتر دانشجویی همکاری کرد و  سال ۱۳۵۷ در کنکور اعزام به فرانسه برای تحصیل یک ساله قبول شد که به این سفر نرفت. سال ۱۳۵۸ از دانش­سرای هنر تهران فارغ­التحصیل شد و در نمایش «خرده بورژواها» به ایفای نقش پرداخت و در همین سال در نمایش«دایره­ی گچی قفقازی» به کارگردانی داریوش فرهنگ و تله تئاتر «آژیر قرمز» شرکت کرد. در سال ۱۳۶۰ با احمد حامد ازدواج کرد و تمرینات تئاتر بداهه با اجرای نمایش«یک جفت کفش برای زهرا» به بار نشست. نمایش«آدینه» و نمایش های عروسکی«آسمون و ریسمون» را برای گروه کودک کار کرد. پس از این سال­ها در ۱۳۶۱ در دفتر پژوهش فرهنگ و هنر استخدام شد و پس از مدتی استعفا داد.  سال ۱۳۶۲ به ضبط سریال عروسکی «مدرسه­ی موش ها» و «محله  برو و بیا» پرداخت  و سرانجام با فیلم «جدال» در ۱۳۶۴ وارد سینمای حرفه‎ای شد. بازی در فیلم­هایی چون «جهیزیه ­ای برای رباب»، «تحفه­ ها» در ۱۳۶۵ و بعدها فیلم سینمایی «گمشدگان» و «محموله» در ۱۳۶۶، «ستاره­ الماس»، «برهوت» و «ریحانه»  در ۱۳۶۷ از دیگر کارهای اوست.  سال ۱۳۶۸ به تدریس بازیگری در مدرسه­ی سینمایی داریوش آشوری می­پردازد و با کمک عده‎ای از بازیگران سعی در ایجاد انجمن بازیگران می کند. در ۱۳۶۹ اولین سریال تلویزیونی خود تحت عنوان« گل پامچال» را  بازی می کند. از فیلم­های دهه هفتاد معتمد آریا می توان به فیلم­هایی  چون «مسافران»، «ناصرالدین شاه آکتور سینما» اشاره کرد. در جشنواره­ فجر  سال ۱۳۷۱ جایزه­ بهترین بازیگر نقش زن را به خاطر فیلم «یکبار برای همیشه» دریافت کرد و در همان سال به بازی در سریال های «آرایشگاه زیبا» و « بازرس وارد می شود» پرداخت.این بار با بازی در فیلم «همسر» به جشنواره­ فجر راه یافت و سیمرغ را از آن خود کرد. وی اولین زن عضو هیئت مدیره­ی خانه­ی سینماست. بازی در فیلم­های «کلاه قرمزی و پسر خاله» و «سفر» از دیگر کارهای او در این زمان بود. در ۱۳۷۴ برای بیمه شدن اعضای خانه­ سینما تلاش می کند که اولین بیمه شونده­آن خانم ایران دفتری است. سال­های بعد به مراسم فوکوس سینمای ایران به ژاپن دعوت شد. در جشنوارهِ فیلم­های ایرانی در شیکاگو حضور یافت و در همان سال به دعوت کشور سوئد حضور در فستیوال اُمِ اُ را پذیرفت. فیلم هایی دیگری چون «مهرمادری»، «زندگی» ،«مرد عوضی»، «شوخی»، «عینک دودی»، «پرنده ای از قفس پرید»، «عزیزم من کوک نیستم»، «ننه گیلانه» و «یک بوس کوچولو» و بسیاری از کارهای سینمایی و تلویزیونی از جمله «زیر تیغ» که بخش کوچکی از کارنامه­ درخشان  اوست.

علی دهباشی ضمن خوشامد گویی به خانم معتمدآریا جلسه را با طرح پرسش از ایشان شروع کرد:

 

علی دهباشی و فاطمه معتمدآریا - عکس از مهدی خدیری

علی دهباشی و فاطمه معتمدآریا – عکس از مهدی خدیری


ادامه مطلب

پرویز ورجاوند، دلبسته ایران و ایرانیان/ ترانه مسکوب

varjavand

 

عصر چهارشنبه ۷ مرداد ماه ۱۳۹۴ شب پرویز ورجاوند با همکاری بنیاد فرهنگی ملت، دایره العمارف بزرگ اسلامی، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، گنجینه پژوهشی ایرج افشار، مجله فره وشی و انجمن علمی باستان شناسی ایران در کانون زبان فارسی برگزار شد.

علی دهباشی آغازگر این نشست بود که نخست از حضور خانواده دکتر ورجاوند،  دکتر ژاله آموزگار، دکتر کوروش زعیم، دکتر دادخواه و ادیب برومند و نیز سخنران و دیگر حاضران تشکر کرد و در ادامه از پرویز ورجاوند چنین یاد کرد:

دکتر پرویز ورجاوند در ۱۳۱۳ در تهران به دنیا آمد. بعد از دوره دبستان و دبیرستان و دریافت ششم ریاضی ،ورجاوند اقدام به گذراندن دوره ی عالی نقشه برداری در سازمان نقشه برداری نمود. سپس ششم ادبی را گرفته و دوره ی لیسانس باستان شناسی و فوق لیسانس علوم اجتماعی رادر دانشگاه تهران طی کرده، با گرفتن بورس تحصیلی به کشور فرانسه عزیمت و دوره ی انستیتوی انسان شناسی را در دانشگاه پاریس و مدرسه عالی لوور گذرانید و توانست در سال ۱۳۴۲ در رشتۀ باستان‌شناسی با گرایش معماری ایران در دورۀ تاریخی از دانشگاه سوربُن فرانسه مدرک دکتری اخد نماید . رساله دکترای ایشان درباره معماری دوره هخامنشی و هم سنجی آن با یونان و مصر بود.

علی دهباشی ـ عکس از ژاله ستار

علی دهباشی ـ عکس از ژاله ستار

دکتر ورجاوند در سال ۴۳ استادیار دانشگاه تهران شد. سپس به درخواست دکتر خانلری رئیس پژوهشکده فرهنگ ایران و بعد در بررسی های باستان شناسی و کاوش های محوطه هایی چون هفت تپه و تخت سلیمان شرکت کرد. از سال ۵۱ کاوش های رصدخانه مراغه را شروع کرد که تا ۱۳۵۶ ادامه داشت. دکتر ورجاوند در سال ۴۸ مجله باستان شناسی و هنر ایران را منتشر کرد و در ۱۵ دی ۱۳۶۲ با درجه استادی از دانشگاه تهران بازنشسته شد.

دکتر ورجاوند پس از انقلاب برای مدت کوتاهی مسئولیت وزارت فرهنگ و هنر را پذیرفت و در همین مدت کوتاه اقدامات خطیری را برای فرهنگ ایران به انجام رساند و توانست جلوی بسیاری از حفاری‎های غیرمجاز را بگیرد.

از کتاب های او می توان به « سرزمین قزوین ( سابقه تاریخی و آثار باستانی و بناهای تاریخی قزوین)، کتاب میراث تمدنی ایران، کتاب «کاوش رصدخانه و نگاهی به پیشینه دانش ستاره شناسی در ایران» و کتاب « ایران و قفقاز»،« سبک شناسی هنر و معماری در سرزمین های اسلامی» ( ترجمه ) و صدها مقاله اشاره کرد. او مداخل بسیاری برای دایره العمارف هایی همچون دایره العمارف تشیع ، اطلس ایران و دیگر کتاب های مرجع نوشته است .

سپس علی دهباشی از دکتر هایده لاله برای سخنرانی دعوت کرد و ایشان با موضوع « هویت فرهنگی، آبادانی، پایداری» سخنان خود را چنین آغاز نمود:


ادامه مطلب

گزارش دیدار و گفتگو با لیلی انور/ زهرا ناطقیان

lili anvar (1)

کتابفروشی آینده صبح روز پنجشنبه اول مرداد ۱۳۹۴ میزبان دکتر لیلی انور دانشیار و رئیس بخش زبان و ادبیات فارسی در مؤسسه ملی زبان و تمدن های شرقی در پاریس بود . علی دهباشی پس از معرفی مختصری از لیلی انور با طرح سوالاتی از وی گفتگو را آغاز می کند .

تا چه زمانی در ایران زندگی می کردید ؟ و در فرانسه در کجا و چه رشته ای تحصیل کرده اید ؟

  • من در تهران متولد شدم ، تا ۱۵ سالگی در ایران بودم و در مدرسه فرانسوی رازی درس می خواندم . در زمان جنگ چون دیگر مدرسه فرانسوی در ایران نبود ، پدر و مادرم تشخیص دادند که بهتر است درسم را در فرانسه ادامه دهم . با اینکه مادرم فرانسوی است اما زبان مادریم فارسیست ، و مادرم عقیده داشت چون ما در ایران زندگی می کنیم باید اول زبان فارسی را یاد بگیریم . خود مادرم هم به خوبی و بدون لهجه فارسی حرف می زند و می تواند به راحتی بخواند و ترجمه کند . زبان فرانسوی را در سن سه سالگی در مدرسه یاد گرفتیم و درواقع فارسی زبان صحبت های روزمره و فرانسه زبان آموزشی ما بود . البته فارسی را هم در دبستان هم زمان با فرانسه یاد می گرفتیم . خیلی ها فکر می کنند اینکه کودکی دو زبان را همزمان یاد بگیرد کار درستی نیست ، ولی ما چهار بچه ایم و همگی به این شیوه هر دو زبان را یاد گرفته ایم و برایمان هم مشکلی پیش نیامد و فکر می کنم این یادگیری همزمان خیلی هم مفید و سازنده بود . البته در مدرسه رازی فقط درس زبان فارسی و تعلیمات دینی را به فارسی می خواندیم ، در درس تعلیمات دینی خیلی چیزها یاد گرفتم که بعدها برایم مفید واقع شد .
لیلی انور - عکس از متین خاکپور

لیلی انور – عکس از متین خاکپور

تا ۱۳ سالگی که به مدرسه رازی می رفتم فارسی من خیلی جالب نبود ، یعنی در حدی که بتوانم شعر را به خوبی درک کنم نبود و تنها شناختی که از شعر فارسی داشتم از طریق پدرم بود . در زمان انقلاب و بعد از آن در زمان جنگ ، تا مدتی خودم در خانه و از طریق نامه نگاری با فرانسه درس می خواندم ، تنها تفریح هفتگی من هم در آن دوره جمع های شعرخوانی بود که با پدرم در آنها شرکت می کردم ، در آن سن من چیزی از شعرها نمی فهمیدم ولی همان وقت بود که من عاشق شعر فارسی و به خصوص مولانا شدم و با تمام بچگی به پدرم می گفتم که من این شاعر را از همه بیشتر دوست دارم .

به فرانسه رفتم ، ابتدا ادبیات فرانسه وبعد از آن ادبیات انگلیسی خواندم ، تخصص من ترجمه های آثار فارسی به انگلیسی بود ، یعنی تاریخچه ، چرایی ، چگونگی و تکنیک های این ترجمه ها و اینکه چه چیزی راجع به ادبیات انگلیسی به ما یاد می دهند ودر نهایت چون حس کردم حیف است که آدم از ادبیات کشورش هیچ چیز ندادند در دانشگاه سوربن در رشته ادبیات فارسی ثبت نام کردم . در آنجا استاد ادبیات فارسی من ، پروفسور شارل هانری دوفوشه کور که دیوان حافظ را هم در طول ۲۰ سال کار پژوهشی دقیق به فرانسه ترجمه کرده است ، به من گفتند می دانم که ادبیات انگلیسی می خوانی تا استاد ادبیات انگلیسی شوی ، آدم های زیادی روی ادبیات انگلیسی می کنند ، در حالیکه من ۲۰ سال است منتظرم کسی بیاید ، به کرسی من بنشیند و ادبیات فارسی درس بدهد و اگر تو اینکار را کنی حاضرم نفسم را در بادبان کشتی ات بگذارم ، من هم قبول کردم و تز دکترایم رابا ایشان راجع به دیوان شمس نوشتم که عنوانش ” از کثرت تا توحید ” بود ، ولی هنوز آماده چاپ نشده است و در این تز فقط به غزلسرایی و خصوصیات مختص مولانا و فرم غزل در دیوان شمس که حاوی یک فکر فلسفی عمیق است می پردازم و اینکه چگونه جهان بینی مولانا در فرم غزلش دیده می شود ؛ در دو کتاب بعدی به زندگی مولانا و آنالیز کلی از مولانا برای کسانی که او را نمی شناسند ، پرداختم و راجع به تمام آثار اوست و مختص به دیوان شمس نیست .


ادامه مطلب

سعدی ، شاعری که روی زمین با ما حرف می‎زند/ زهرا ناطقیان

sanatia

 

کتابفروشی آینده صبح روز پنجشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۴ میزبان دکتر محمد صنعتی بود و علی دهباشی با معرفی مختصری از ایشان جلسه را آغاز کرد و سپس این دیدار با طرح پرسش هایی از سوابق و نظرات دکتر صنعتی ادامه یافت.

علی دهباشی : حوزه های کار دکتر صنعتی در عین حال که روی موضوعات محدودی متمرکز است بسیار گسترده نیز می باشد ، به این مفهوم که گاهی به مسائل خارج از حوزه روانکاوی و نقد ادبی به موضوعاتی که به نوعی جامعه شناسی فرهنگی و ادبی ارتباط پیدا می کند ، نیز می پردازند . ایشان حدود ۷ یا ۸ سال پیش درباره روشنفکری دهه ۴۰ مقاله ای نوشتند و بعد از آن هم یک گفتگوی بلند با آقای سیروس علی نژاد انجام دادند که در بخارا منتشر کردیم و به خاطر نقدی که ایشان بر روشنفکری دهه ۴۰ داشت ، بسیار بحث برانگیز شد ، زیرا این نقد تا پیش از این هرگز اتفاق نیفتاده بود و بیشتر ستایش بود که البته ستودنی هم هست ، اما آن دوره هیچ گاه از جهات فضای فرهنگی و روشنفکری ایران مورد نقد قرار نگرفته بود .

علی دهباشی و دکتر محمد صنعتی ـ عکس از متین خاکپور

علی دهباشی و دکتر محمد صنعتی ـ عکس از متین خاکپور

آقای صنعتی ، شما در دوره روشنفکری دهه ۴۰ در چه حوزه ای کار می کردید ؟ زیرا آشنایی شما با این دوره و فضایش نمی تواند تنها از طریق مکتوبات صورت گرفته باشد و حتماً در فضای روشنفکری آن دوره حضور داشته اید . آشنایی شما با روشنفکران دهه ۴۰ از چه طریق بوده است و آیا نقد شما بر جریان چپ که از وجوه اصلی روشنفکری آن دوره است ، می باشد ؟


ادامه مطلب

کتابخانه به مثابه موطن * آلبرتو مانگوئل/ ترجمه کیوان باجغلی

( این مطلب در بخارای شماره ۷۵ ، فروردین و تیر ۱۳۸۹ منتشر شده بود که امروز آن را بازخوانی می کنیم )

 

Bukhara 75

جهان (که دیگران کتابخانه مى‌نامندش)…

خورخه لوئیس بورخس، کتابخانه بابل‌

 

فراسوی کتابخانه‌های ملی تمام ملل، کتابخانه عظیم‌تری وجود دارد که دربردارنده تک تک آن کتابخانه‌هاست: کتابخانه‌ای آرمانی و به نحو باورناپذیری پهناور که نه تنها تمامی کتاب‌های تاکنون به نگارش درآمده را در خود جای می‌دهد، که نیز شامل آثاری است که چه‌بسا روزی روزگاری به نگارش درآیند، حاوی آن مجلداتی که هنوز از راه نرسیده‌اند. گرچه چنین انبوهه غول‌آسایی از کتابخانه‌ها، هر کتابخانه منفردی را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد، با این همه، هریک از کتاب‌های آن مجمـوعه‌های منفـرد تلویحـا ً به وجـود چنین انبوهه عظیمـی اشاره می‌کنند. نسخه ادیسه کتابخانه من، که «ترجمه‌ای است به انگلیسی منثور، به قلم تی. ای. شاو[۱]» (نویسنده‌ای که بیشتر به نام لارنس عربستان او را می‌شناسند)، درعین‌حال که بازتابی از فضای اسکندریه و تفاسیر باریک‌بینانه آریستارخوس[۲] است، به نحوی پیشگویانه نیز اشارتی است به کتابخانه پروپیمانی که جورج استاینر[۳] در ژنو با گردآوری نسخه‌های ادیسه برپا داشت، و هم اشارتی به چاپ‌های جیبی متعددی از هومر، که خواننده‌ای گمنام در مونته ‌ویدئو آن‌ها را برای بازسازی کتابخانه سارایوو ارسال کرد. هریک از این خوانندگان ادیسه متفاوتی را قرائت می‌کنند، و خوانش‌های ایشان ماجراهای اولیس را به فراسوی جزایر نیک‌بختان[۴]، به سوی بی‌کرانگی، بسط و گسترش می‌دهد.

در میان تمامی ماجراهای اولیس، هیچ یک به انداز‌ه بازگشت او به خانه و موطنش برای من تکان‌دهنده نیست. ماجرای سیرن‌ها[۵]، سیکلوپ‌ها[۶]، ساحره و افسون‌هایش عجایبی چشمگیر و حیرت‌آوراند، اما حکایت مردی سالمند که به محض رؤیت آن ساحل فراموش‌نشدنی می‌گرید و قصه سگی که با شناختن صاحبش، از فرط اندوه، در برابر پاهای وی جان می‌دهد، حقیقی‌تر و جذاب‌تر به نظر می‌آید تا آن ماجراهای شگرف و اعجاب‌انگیز. نـُه دهم حماسه ادیسه سرشار از حیرت و شگفتی است؛ پایان آن ملموس و آشناست.

اما مراد از «بازگشت به خانه» چیست؟ می‌توان به نحو اقناع‌ کننده‌ای بیان داشت که ما معمولا ً به جهان یا به چشم سرزمینی ناآشنا و بیگانه می‌نگریم یا به چشم خانه و زادگاهمان، و درعین حال می‌توان نشان داد که کتابخانه‌های ما فی‌الواقع منعکس‌کننده این دو بینش مخالف‌اند. هنگامی که در میان کتاب‌هایمان پرسه می‌زنیم و به‌ طور اتفاقی مجلدی را از قفسه‌ها بیرون کشیده، آن را تورقی می‌کنیم، آن صفحات یا به دلیل اخـتلاف و ناهمخـوانی‌شـان با تجربه‌ها و آموخـته‌هـای ما موجـب حیرتمان می‌شوند یا به سبب همانندی و همخوانی‌شان با تجارب ما مایه تسلای خاطرمان. حرص و آز آگاممـنون یا آرامـش و فروتنـی کشـیش بوداییِ رمان «کیم» [نوشـته رودیارد کیپلینگ] به چشم من کاملا ً نا‌آشنا و بیگانه است، ولی سرگردانی آلیس یا کنجکاوی سندباد برایم در حکم آینه‌ای است که به کرّات در آن عواطف و احساساتم را مشاهده کرده‌ام. هر خواننده‌ای یا آواره‌ای مردد و حیرت‌زده است یا مسافری از سفر بازگشته.

شب از نیمه گذشته است. باران بی‌امان می‌بارد. خوابم نمی‌بَرَد. در کتابخانه‌ام چرخی می‌زنم، کتابی را از قفسه‌ها بیرون می‌کشم و مشغول خواندن می‌شوم. در قلعه‌ای متروک با دیوارهای شکسته، آنجا که اقامتگاه اشباحی پرشمار بود و بادی سرد از میان شکاف‌ برج‌ها و باروها و دریچه‌هایش می‌وزید، کنت کهنسال بلندآوازه‌ای زندگی می‌کرد. دانش وی درباب جهان عمدتاً از کتاب‌ها نشأت می‌گرفت، و درخصوص جایگاهش در تاریخ هیچ تردیدی به دل راه نمی‌داد. این مرد سالخورده اشرافی ادعا می‌کرد که حق دارد به خود و نژادش ببالد و مباهات کند چرا که:

«در رگ‌های ما خون شماری از نژادهای بی‌باک و دلاوری جریان دارد که برای سیادت و حکمرانـی چـون شـیر شـجـاعانه جنگـیدند. روزگـاری افـراد قـبیله اوگریک (Ugric) از ایســلند بدین‌جا، که گردابـی از نژادهای اروپایـی بود، سرازیر شـدند، همانان که روحـیه جنگجـویـی‌شـان عطـیه‌ای بـود از جـانب «ثور»[۷] و «وودین»[۸]. آن جنگـاوران بر پهـنه آب‌هـای اروپا و آسـیا و نیز آفریقا چـنان سـبعیّتی از خود به نمایش گذاشـتند که مردمـان آن نواحی می‌پنداشتند که در معرض حمله گرگ‌ْ‌ آدم‌ها (were-wolves) قرار گرفته‌اند… روزی که ترک‌ها در شهر کاسووا (Cassova) پرچم مجارها و والاچی‌ها را پایین کشیدند، سرافکندگـی عظیمـی برای ملـت من به جـا مـاند؛ در آن هـنگامه کسـی نبـود مگر یکـی از هم‌نژادان من که در کسـوت ساکـنان خـطه وُی وُد (Voivode) از رود دانوب گـذشـت و ضربه مهلکی به ترک‌ها وارد کرد ! آن شخص به راستی یک دراکولا بود!»[۹]


ادامه مطلب

دیدار و گفتگو با حسن انوری با حضور شفیعی کدکنی/زهرا ناطقیان

anvari

صبح روز پنجشنبه یازدهم تیر ماه سال یکهزار و سیصد نود و چهار، کتابفروشی آینده با همکاری بنیاد فرهنگی و اجتماعی ملت، دایره المعارف بزرگ اسلامی، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، گنجینه پژوهشی ایرج افشار و مجله بخارا میزبان دکتر حسن انوری مؤلف فرهنگ بزرگ سخن بود.

در ابتدای جلسه علی دهباشی با قرائت یادداشتی از محمدرضا شفیعی کدکنی در وصف حسن انوری جلسه را آغاز می کند که شرح آن بدین قرار است :

” آشنایی و دوستی من با دکتر حسن انوری ، به نیم قرنی پیش از این می رسد ، سال هایی که در دوره دکتری ادبیات فارسی دانشگاه تهران ، در کلاس های پر فیض استاد بدیع الزمان فروزانفر ، در کنار هم ، پشت یک میز می نشستیم و هر دم مسحور دانش بیکران و حضور ذهن خارق العاده آن یگانه روزگار بودیم . در همان سال ها دکتر انوری به همکاری با لغت نامه دهخدا انتخاب شده بود و زیر نظر استاد بزرگ و فداکار فرهنگ ایران زمین شادروان دکتر محمد معین ، مشغول کار بود .

دوران سی – چهل ساله همکاری با لغت نامه دهخدا – که هنوز هم خوشبختانه ادامه دارد – در وجود دکتر انوری دانش و تجربه هایی را ، در راه فرهنگ نویسی فارسی ، ذخیره کرد که توانست در فاصله چند سال یکی از عظیم ترین برنامه های فرهنگ نویسی برای زبان فارسی را با توفیقی آسمانی بسامان برساند و حاصل آن در مرحله پایانی فرهنگ نه جلدی سخن و فرهنگ سه جلدی امثال فارسی و فرهنگ اعلام تاریخی و نیز فرهنگ اعلام جغرافیایی بود ، در کنار چندین کار بزرگ دیگر باز هم در حوزه فرهنگ نویسی فارسی .

دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی - عکس از متین خاکپور

دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی – عکس از متین خاکپور

این تنها چشم انداز توفیقات او بود در قلمرو فرهنگ نویسی برای زبان فارسی . دکتر انوری ، گاه به تنهایی و گاه با همکاری استادانی دیگر بسیار کارهای ممتاز در حوزه ادب فارسی دارد که بی گمان در کارنامه علمی او چاپ شده است و نیازی به هیچ گونه ستایشی ندارد .

این بنده وقتی در تنهایی خود به غربال کردن چهره های فرهنگ ایران زمین ، در زمینه های مختلف می پردازم ، دکتر انوری را یکی از برجسته ترین مردان این عصر می بینم و فرزند خلف دهخدا و معین . برای کهن دوست دانشمند و یگانه ، عمری دراز همراه با سلامت و توفیق آرزو دارم . ”


ادامه مطلب

گزارش تصویری از مراسم بدرقه و خاکسپاری شهریار عدل

گزارشی تصویری از مراسم بدرقه دکتر شهریار عدل از مقابل موزه ایران باستان و سپس خاکسپاری در قطعه نامداران بهشت زهرا. یادش همواره باقی و گرامی باد

 

( عکس ها از : مریم اسلوبی)

 

 

دیدار و گفتگو با صفدر تقی زاده

tagizadeh

پنجشنبه ۴ تیر ماه ۱۳۹۴ در کتابفروشی آینده دیدار و گفتگو با صفدر تقی زاده بود که علی دهباشی پیش از آن که این جلسه آغاز شود، از دکتر شهریار عدل، باستان‎شناس نامدار ایرانی یاد کرد که در چند روز گذشته چشم از جهان فروبست.

سپس گفتگو با آقای تقی زاده چنین آغاز شد.

علی دهباشی : کمی از زندگی خودتان برای ما بگویید.

 

من در آبادان به سال ۱۳۱۱ متولد شدم. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه فرهنگ آبادان گذراندم. بعد به دبیرستان رازی رفتم و یکی دو سالی در دبیرستان رازی بودم و از آنجا پس از گذراندن امتحانی در آموزشگاه فنی آبادان به تحصیل ادامه دادم. اما در دبیرستان رازی بود که با دنیای هنر و ادب آشنا شدم.

چند سال بعد از دانشگاه تهران فوق لیسانس زبان و ادبیات انگلیسی گرفتم و نزدیک به دو سالی هم دوره‎های آموزش و مدیریت را از طرف شرکت نفت در انگلستان گذراندم.

وقتی به دانشکده نفت آبادان رفتم با عالم دیگری آشنا شدم. دبیران آنجا بیشتر دبیران انگلیسی بودند که از طرف شرکت نفت به آبادان آمده بودند .یکی از دبیران زبان انگلیسی ما خانمی بود به میسیز اسکول فیلد، خانمی موقر که با جدیت می‎کوشید زبان انگلیسی را با اسلوب و قواعد جدید به ما بیاموزاند.

همین خانم برای کمک به انگلیسی یاد گرفتن ما، ما را واداشت کتابچۀ کوچکی داشته باشیم و اصطلاحات و ضرب‎المثل‎های انگلیسی را جداگانه در آن یادداشت کنیم. همو بود که به ما توصیه کرد مرتب به سینما برویم و فیلم سینمایی ببینیم. در آن موقع هر هفته دو سه فیلم سینمایی در سینما تاج آن موقع و سینما نفت امروز نشان می‎دادند که بعضی از آنها همزمان در آمریکا و انگلیس نمایش داده می‎شدو تماشای فیلم‎های سینمایی به زبان انگلیسی در یادگیری زبان خیلی مؤثر بود.

صفدر تقی زاده ـ عکس از متین خاکپور

صفدر تقی زاده ـ عکس از متین خاکپور

زمانی که در آموزشگاه فنی آبادان بودم، رسم بر این بود که در پایان هر دورۀ تحصیلی رشته‎های فنی مهندسی، مراسم فارغ‎التحصیلی با شکوهی برگزار می‎کردند. در مراسم فارغ‎التحصیلی آموزشگاه فنی آبادان، نام شاگردان اول و دوم سوم هر دوره را هم اعلام می‎کردند و آنها را برای ادامه تحصیل به کشور انگلیس می‎فرستادند. در این جشن ضمن اجرای برنامه‎های متنوع ، غالباً نمایشنامۀ کوتاهی هم روی صحنه اجرا می‎شد. آن سال‎ها مسئول اجرای نمایش یکی از معلم‎های زبان انگلیسی ما بود به نام مستر فریمن که اهل ادبیات و به خصوص تئاتر بود.

مستر فریمن از میان شاگردان کلاس انگلیسی سه نفر را انتخاب کرد که در یک نمایش نقشی ایفا کنند: محمدعلی صفریان، علی لیاقتی و من. نمایش مورد توجه حضار قرار گرفت. حضار بیشتر از پدر و مادرها و بستگان نزدیک دانشجویان و البته مقامات فرهنگی و دولتی و شرکت نفت بودند. بعد پیشنهاد شد که نماس به زبان فارسی هم اجرا شود و گفتند چه کسانی مایلند نمایش را به فارسی ترجمه کنند. من و صفریان که دیگر دوست نزدیک شده بودیم داوطلب شدیم و با هر زور و زحمتی بود نمایشنامه را ترجمه کردیم که در مراسم دیگری به زبان فارسی هم اجرا شد و ما را تشویق کردند و همین امر موجب شد که از آن پس ما به طور مشترک به کار ترجمه ادامه بدهیم.


ادامه مطلب

ایران یکی از بهترین فرزندان خود را از دست داد

IMG0070

 

دکتر شهریار عدل ، امروز ۳۱ خرداد ۱۳۹۴ ( ۲۱ ژوئن ۲۰۱۵) در پاریس درگذشت. یاد او را گرامی می داریم و نگاهی می کنیم به سخنرانی این دوستدار صادق و همیشگی ایران در شب مونتابونه :

montaboneh

نود و سومین نشست از شب‌های بخارا به عکاس ایتالیایی، لوئیجی مونتابونه، اختصاص داشت. این مراسم به مناسبت انتشار آلبوم عکس‌های مونتابونه با عنوان ایران عصر قاجار از دید مونتابونه عکاس ایتالیایی، بعدازظهر چهارشنبه دهم اسفندماه ۱۳۹۰ با همکاری بخش فرهنگی سفارت ایتالیا در مدرسه پیتر دلاواله در تهران برگزار شد.

موضوع سخنرانی دکتر شهریار عدل، باستان‌شناس و متخصص تاریخ قاجاریه، رونق صنایع جدید در ایران قرن نوزدهم، چگونگی ورود اولین دوربین‌های عکاسی به ایران و اشتیاق دربار به فن عکاسی بود. آنچه در ادامه خواهید خواند یادداشت ایشان بر کتاب است.

با دکتر شهریار عدل در شب مونتابونه

با دکتر شهریار عدل در شب مونتابونه

یادداشت دکتر عدل برای کتاب «ایران در عصر قاجار»

 

عکاسی به صورت داگرئوتیپی در سال ۱۸۳۹ میلادی همزمان با سلطنت محمدشاه قاجار در پاریس عرضه شد. خبر این اختراع حدود چند ماه بعد به ایران رسید و شاه و رجال کشور مشتاق این هنر شدند. به درخواست محمدشاه، دولت‌های روس و انگلیس اسباب عکس داگرئوتیپی را به ایران فرستادند.

دستگاه روس‌ها، که هدیه امپراتور بود، زودتر رسید. نیکلای پاولوف دیپلمات جوان روس، که به این منظور تعلیم عکاسی دیده بود، این اسباب را به تهران آورد و در تاریخی که در ادامه قید می‌شود نخستین عکس ثبت شده در تاریخ ایران را در حضو محمدشاه برداشت.

کمی بعد سه دستگاه داگرئوتیپ در تهران وجود داشت در حالی که در اغلب کشورهای جهان هنوز عکاسی متداول نشده بود. توجه به عکاسی ناشی از قابلیت این رساله برای ثبت تصاویر واقعی بود؛ وظیفه‌ای که تا قبل از آن در انحصار نقاشی بود.

عکاسی در ایران بخت بلندی داشت و در دوران ناصری توانست در میان بهترین‌ها در جهان جلوه کند. هم اکنون آلبومخانه کاخ گلستان، که یادگار دوران قاجار است، شاید در یکدست بودن و قدمت در دنیا یک رقیب بیش‌تر نداشته باشد که مجموعه‌ پادشاهی بریتانیاست.

برای نگارنده این سؤال مطرح بود که چگونه بین معرفی عکاسی به صورت داگرئوتیپی در سال ۱۸۳۹م/ ۱۲۵۴ق/ ۱۲۱۸خ در پاریس و نخستین عکسبرداری در ایران، در اواسط دسامبر ۱۸۴۲/ اواسط ذیقعده ۱۲۵۸/ پایان آذر (قوس) ۱۲۲۱، توسط نیکلای پاولوف کم‌تر از سه سال گذشته است، حال آن که نیم قرن بعد، طبق اسنادی که تا این اواخر به دست آمده است، فاصله بین معرفی سینما در سال ۱۸۹۵م/ ۱۲۷۴خ در پاریس و آشنایی و فیلمبرداری در یک چهارچوب ایرانی آن هم در اروپا به پنج سال می‌رسد؟

جواب این سؤال را در ضعف دستگاه مظفری و کشور در مقایسه با گذشته، ملایمت فطری شخص مظفرالدین شاه، ناآگاهی و بی‌توجهی مردم و عدم احساس مسئولیت از سوی ایشان می‌توان یافت. همچنین می‌توان پذیرفت که اگر ناصرالدین شاه در ۱۳۱۳ق/ ۱۸۹۶م/ ۱۲۷۴خ به قتل نرسیده بود، فیلم سینما و دوربین فیلمبرداری در همان سال‌ها به طهران می‌رسید و شاید رشد سریع‌تری از همان ابتدا پیدا می‌کرد ولی چنین نشد.

و اما در موارد لؤییجی مونتابونه باید گفت که وی چهارمین عکاس اهل کشور ایتالیا است که در ایران دوره ناصری عکس انداخته است. قبل از وی به ترتیب فوکه تی و لؤییجی پشه افسران ایتالیایی که در مدرسه دارالفنون به تدریس پرداختند و سپس آنتونیو جیانوزی در کشور ایران عکاسی کرده بودند.

این کتاب به بررسی برخی از آثار لؤییجی مونتابونه می‌پردازد.

دکتر شهریار عدل در شب مونتابونه

دکتر شهریار عدل در شب مونتابونه

دکتر شهریار عدل در شب مونتابونه

دکتر شهریار عدل در شب مونتابونه

دیدار و گفتگو با جواد مجابی / پریسا احدیان

mojabi 50-70

صبح روز پنجشنبه بیست و هشتم خرداد ماه سال یکهزار و سیصد نود و چهار، کتابفروشی آینده با همکاری بنیاد فرهنگی و اجتماعی ملت، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، گنجینه پژوهشی ایرج افشار و مجله بخارا در بیست و سومین نشست خود میزبان دکتر جواد مجابی منتقد و نویسنده و شاعر بود.

در ابتدای جلسه علی دهباشی ضمن خوشامدگویی گفت:” دکتر مجابی نیازی به معرفی ندارند. در شعر که ده ها مجموعه دارند که بخشی را با عنوان کلیات توسط انتشارات نگاه به چاپ رساندند و دربرگیرنده ی تمام اشعارشان است. در حوزه ی رمان که سال های پیش تر شروع شده و همین مقدار پشت چاپ مانده که روزگار باید بر این امر مجالی دهد. در حوزه ی نقد ادبی همینطور و هنرمندان نقاش و هنرهای تجسمی ما با دکتر مجابی از زاویه ای دیگر آشنا هستند. ادبیات نقد ما در هنرهای تجسمی: نقاشی، مجسمه سازی و خوشنویسی و … مدیون دکتر مجابی است. بیش از هزاران صفحه مقاله و سخنرانی و کتاب مستقل بویژه درباره ی هنر معاصر ایران نوشته اند که هر کسی بخواهد امروزه از کمال الملک تا نقاشان و مجسمه سازان و خوشنویسان دوران کنونی را مطالعه کند باید به آثار ایشان مراجعه نماید. مجموعه ای کوچکی از آن ها کتاب «سرآمدان هنر نو» که اخیراً به انتشار رسیده است؛ می باشد. اخیراً نیز بخشی از خاطرات ایشان در مجموعه ی تاریخ شفاهی ادبیات معاصر ایران منتشر شده که یک حجم هفتصد صفحه ای در کنار این خاطرات نیز هست که قرار است به زودی منتشر شود. در بخشی از کتاب «تاریخ شفاهی ادبیات معاصر ایران» که گفتگویی میان جواد مجابی و علی شروقی است، چنین آمده است:

جواد مجابی - عکس از متین خاکپور

جواد مجابی – عکس از متین خاکپور

“سال ۱۳۱۸در قزوین متولد شدم. در خاندان مجابی ها که به «سادات شیرازی» معروفند. این جماعت توی خودشان به طور بسته زندگی می کردند و تقریباً با اهالی شهر قاطی نمی شدند. چیزی که محدود و محصور بودن این ها را تشدید می کرد یکی اینکه بیشترشان اهل وعظ بودند و دیگر اینکه دارای آداب و رسوم خاص حتی زبان رمزی بودند. لغات رمزی در قدیم بین حرفه های مختلف رایج بوده است، اصطلاحات خاصی است که من به آن ها اشاره می کنم در حدود صد واژه است. در مقاله ای خواندم که این لغات در گستره ای بین افغانستان و هند واحتمالا ممکن است به دراویش و این ها منسوب باشد. مراسم عزا و عروسی آن ها با اشعاری همراه بود و بعد نوعی رفتار اجتماعی خاص که در دراز مدت این ها را از دیگران مشخص می کرد. ویژگی دیگر این ها طنز و هزل پردازیشان است که نشأت می گیرد از حالات و رفتار اهل شیراز که غالباً به شادخویی و تساهل منسوب هستند و این در تضاد با روحیه ی مردم قزوین است. عجیب این است که همچین شهری آدم هایی دارد که از طنز پردازهای معروف کشورمان هستند، مثل «عبید» و «دهخدا» و یا «اشرف الدین قزوینی» و کسانی دیگر. بچه های این خاندان یا روضه خوان شدند یا روزنامه نویس. بعد ها متوجه شدم که روزنامه نگاری اساساً نوعی روضه خوانی است به صورت مکتوب. در واقع این ها استعداد سخنوری و نقالی داشته اند که شکل نقالی شفاهی اش می شود روضه خوانی و کتبی اش تغییر شکل می دهد به روزنامه نگاری. بعدها به ادبیات پرداختم. حس کردم ترکیبی از این دو از میراث خانوادگی به من رسیده است. هدف از این گفتار این بود که خواستم بگویم گاهی عادات موروثی چطور زندگی و رفتار حتی مشاغل ما را تسخیر می کند. اولین کسی که از فامیل ما به کار روزنامه نویسی پرداخته است، سید علی رعد مجابی است که در آستانه ی مشروطیت، روزنامه ای را به نام«رعد» منتشر می کرده است. البته این با رعدی که سید ضیاء الدین طباطبایی منتشر کرد، متفاوت است. رعد مجابی با مشروطه خواهان مخصوصاً با عارف دوست بود. نفر بعدی ادیب مجابی است که او هم روزنامه ای با نام «بازپرس» داشت. بعدها عموی من سید علاءالدین حرفه ی روزنامه نگاری را ادامه داد و من در نوجوانی در خانه ی عمو با انواع نشریات آشنا شدم. از سراسر کشور به خانه اش روزنامه می آمد. فکر می کنم بخشی از عادت خواندن و جاذبه ی نوشتن که در من مزمن شده از اینجا می آید.”


ادامه مطلب

دسته‌ها