آقاى دهباشى گرامى‏

احتمال دارد که شما نامه‏هاى مرا نخوانده باشید. من سه بار به سرکار تأکید کرده‏ام که برایم بنویسید که از نوشته چیزى برنمیدارید و زمین نمیگذارید – یا برنمى‏دارند و بر زمین نمیگذارند – تا من همه را برایتان بفرستم. شما هرگز این کار را نکردید. به هر حال به دنبال نامه امروزتان و بعد گفتگوى دراز تلفنى، که خیلى هم گران و گران‏تر از تلفن عادى تمام مى‏شود چون موبایل است، من 18 صفحه از نوشته را میفرستم که دست‏کم مطلبى که شروع مى‏شود وسط کار نماند. نوشته در اول به خواهش شما شروع شد اما مى‏دیدم حق همایون بیش از دو سه سطر و اعلان مجلس ترحیم است. همایون همانطور که اول این نوشته آورده‏ام منحصر به فرد بود و من غم از میان رفتن او را دارم و از اینکه با نگاه‏هاى تنگ و کور دشمنانش نگذاشتند مردم این آدم استثنایى را بشناسند – بدتر، بد شناساندند.

ابراهیم گلستان ـ عکس از علی دهباشی

ادامه خواندن →

رفتى و رفتن تو آتش نهاد بر دل‏

* * *

اى با من و پنهان چو دل، از دل سلامت مى‏کنم‏

تو کعبه‏اى هر جا روم قصد مقامت مى‏کنم‏

هر جا که هستى حاضرى، از دور در ما ناظرى‏

شب خانه روشن مى‏شود چون یاد نامت مى‏کنم‏

* * *

در سال 1334 بود که همایون صنعتى‏زاده شعبه مؤسسه انتشارات فرانکلین را در ایران دایر کرد. همایون صنعتى‏زاده پس از فارغ شدن از تحصیل در دبیرستان کالج (البرز بعدى) نزد پدرش که به تجارت فرش و فیروزه مشغول بود کار مى‏کرد. جوانى بود فعال و زیرک و مبتکر و کاردان، با قد و قامتى متوسط، چشم و ابروى مشکى، صورتى گرد و گندمگون، و چشمانى نافذ که از هوش و ذکاوت برق مى‏زد، و به مجرد یکى دو بار ملاقات با طرف صمیمى مى‏شد. در مردمدارى استعداد و ید طولایى داشت. پدرش میرزا عبدالحسین صنعتى‏زاده[1] در کرمان پرورشگاهى داشت به همین نام،که هنوز هم‏ فعال است. در این پرورشگاه بچه‏هاى بى‏سرپرست، هم درس مى‏خواندند هم کار مى‏آموختند، و چون به سنین بیست مى‏رسیدند با کار و دانشى که اندوخته بودند پى کار و زندگى خود مى‏رفتند. پدر میرزا عبدالحسین در کرمان معروف به میرزا على اکبر «کَر» بود، بانى و بنیانگذار پرورشگاه صنعتى‏زاده در کرمان نیز همو بود؛ که در سال 1318 این پرورشگاه را تأسیس کرده بود. میرزا عبدالحسین کار خیر و پر رنج و زحمت پدر را ادامه داد… همه بچه‏هاى پرورشگاه نام خانوادگى او را بر خود داشتند. استاد على اکبر صنعتى‏زاده، نقاش و مجسمه‏ساز معروف و از مفاخر هنرى ایران، یکى از همین بچه‏ هاست. ادامه خواندن →

دگر کودکانى که بینى یتیم‏

پدر مرده و، نیستشان زرّ و سیم‏

برایشان ببخش آن همه خواسته‏

برافروز جان روان کاسته‏

(فردوسى)

دارالایتام کرمان در سال 1295ش/1916م. در بحبوحه شروع جنگ بین‏الملل اول تأسیس شده است – با بودجه محدود و کمک دیگران و همت کم‏نظیر حاج اکبر صنعتى معروف به‏کر. او تنها دو سه اطاق در کوچه مسجد وکیل – بازار کهنه – نزدیک کاروانسرایى که در آنجا خود شال‏فروشى داشت – در اختیار گرفته و چند طفل را نگهدارى مى‏کرد.

رؤساى معارف کرمان عموماً چه تاج‏الدین‏خان و چه میرزاحسین خان جودت و چه صادق انصارى، در حدود امکان به‏او کمک‏هایى مى‏کردند. به‏تدریج بچه‏هاى یتیم زیاد مى‏شدند و جا کم بود و البته بودجه هم از حد بخور و نمیر تجاوز نمى‏کرد. حاجى از سال‏ها پیش در فکر آن بود که زمینى خارج از دیوار باروى شهر – پشت اداره پست و تلگراف – که خندق بود و مجهول‏المالک – براى پرورشگاه تخصیص دهد ولى این کار میسر نمى‏شد.

ادامه خواندن →

کوشیده‏ام نامه‏ها همانند اصل چاپ شود و هر جا که ضرورت داشته است توضیحى آن را گویا کند در حاشیه آورده‏ام. چند جا کلمه یا نیم‏عبارتى برداشته شد از باب اینکه اگر همایون بود خود حتماً آنها را برمى‏داشت.

تاریخ: 6/9/1350

1

جناب آقاى ایرج افشار

کتابخانه مرکزى دانشگاه‏

دانشگاه تهران‏

ایرج عزیزم‏

سلام و تشکر فراوان از مجلّه‏اى که حاوى مقاله مربوط به مروارید بود. همچنین متشکرم از اینکه کتابخانه مرکزى دانشگاه را نشانم دادى. صد بارک‏الله که کارى به این بزرگى را بى سر و صدا به انجام رسانده‏اى. موفق باشى. یقین دارم که کارهاى بزرگ‏تر خواهى کرد. چه عالى بود شیوه‏اى که براى اداره آن بناى عظیم پیش گرفته‏اى، ارزان و آسان و بدون ایجاد بار سنگین هزینه مستمر. نمایشگاه [عکس‏] نویسندگان که موفقیت از در و دیوارش مى‏بارید ابتکارى بدیع است براى علاقمند ساختن دانشجویان به کتاب و مطالعه.   با تجدید مراتب تعجب و تحسین.

قربانت، همایون صنعتى‏ ادامه خواندن →

یادى از دانشى مرد نوآور[1] : همایون صنعتى‏زاده کرمانى‏

خبر درگذشت دانشى مرد کرمان، مرحوم همایون صنعتى‏زاده سخت متأثرم کرد و مرا به یاد ایامى انداخت که نام او را به عنوان یک فرهنگى نوآور در مدیریت مؤسسه «فرانکلین» مى‏شنیدیم، مؤسسه‏اى که همچون سایر نهادهاى فرهنگى رژیم گذشته، بى‏پیوند با حکومت نبود و جز این، به وضوح مؤسسه‏اى آمریکایى – ایرانى بود… هر چند مرحوم صنعتى‏زاده پس از انقلاب، کفاره این مدیریت را پرداخت و چند سالى را در زندان به سر برد؛ اما کم کم پاره‏اى تندروى‏ها رو به کاهش رفت. او مانند «احسان نراقى» از زندان آزاد شد. ادامه خواندن →