باغ‌ کتیبه‌ها

ضرورت‌ و اهداف‌ مولاژبرداری‌ کتیبه‌ها صخره‌ای‌ و تأسیس‌ مرکز مطالعات‌ کتیبه‌شناسی‌. حسب‌الامر خیرخواهانة‌ جناب‌ آقای‌ سید طه‌ هاشمی‌ معاون‌ محترم‌ سازمان‌ و رئیس‌ پژوهشگاه‌ میراث‌ فرهنگی‌، صنایع‌ دستی‌ و گردشگری‌ و حسن‌ استقبال‌ جناب‌ آقای‌ دکتر ابوالقاسم‌ اسماعیل‌پور ـ رئیس‌ محترم‌ پژوهشکده‌ زبان‌شناسی‌ کتیبه‌ها و متون‌ سازمان‌ بدین‌ وسیله‌ شرح‌ گزارش‌ مبسوطی‌ از سابقة‌ اقدامات‌ انجام‌ شده‌ در خصوص‌ مولاژبرداری‌ از نقوش‌ و نشانه‌ها خطی‌ و کتیبه‌های‌ صخره‌ای‌ ایران‌ با هدف‌ تأسیس‌ مرکز مطالعات‌ کتیبه‌های‌ صخره‌ای‌ می‌باشد به‌ بهانة‌ برگزاری‌ دومین‌ نمایشگاه‌ مولاژ کتیبه‌های‌ صخره‌ای‌ ایران‌ از ۱۳ شهریورماه‌ لغایت‌ ۳۱ شهریورماه‌ سال‌ ۱۳۸۶ در مجموعة‌ تاریخی‌ ـ فرهنگی‌ نیاوران‌ جهت‌ استحضار و هرگونه‌ اقدامات‌ مقتضی‌ بعدی‌ ارائه‌ می‌گردد. ادامه مطلب

اخیراً مرحلۀ نهایی چاپ کتاب «اشکانیان و ساسانیان، ایدئولوژی سیاسی در ایران پساهلنیستی و دوران باستان متأخر^[۱]» که حاصل بیش از یک دهه پژوهش و تحقیق دکتر رحیم شایگان است به اتمام رسیده و قرار است از سوی انتشارات معتبر دانشگاه کمبریج در قریب به ششصد صفحه منتشر شود. این کتاب در ماه مارس ۲۰۱۱ در دسترس عموم قرار خواهد گرفت.

دکتر رحیم شایگان فارغ‌التحصیل دورة دکتری PhD از دانشگاه هاروارد است. اکنون استاد دانشگاه UCLA و به‌مدت پنج سال است که در در دپارتمان «زبان‌ها و فرهنگ‌های خاورمیانه^[۲]» تدریس می‌کند. ادامه مطلب

کتاب‌ شاهنامه‌ ابراهیم‌ سلطان‌ در سال‌ ۲۰۰۸ میلادی‌ توسط‌ انتشارات‌ کتابخانه‌ بودلیان‌^[۱] دانشگاه‌ کمبریج‌ انگلستان‌ منتشر شد. نویسندگان‌ خانم‌ فیروزه‌ عبدلاوا^[۲] استاد دانشگاه‌ آکسفورد و آقای‌ چارلز ملویل^[۳]‌ استاد دانشگاه‌ کمبریج‌ هستند که‌ این‌ شاهکار هنری‌ سده‌ پانزده‌ میلادی‌ را معرفی‌ می‌نمایند. شاهنامه‌ دستنویس‌ ابراهیم‌ سلطان‌ به‌ دستور او بین‌ سال‌های‌ ۱۴۳۰ و ۱۴۳۵ در شیراز تهیه‌ گردید. ابراهیم‌ سلطان‌ (۱۴۳۵ ـ ۱۳۹۱) فرزند شاهرخ‌ و نوه‌ تیمور گورکانی‌ است‌. شاهرخ‌ برخلاف‌ پدر، پادشاهی‌ صلح‌جو بود و دربار او در هرات‌ کانون‌ درخشان‌ ادب‌ و هنر گردید. فرزندان‌ شاهرخ‌ به‌ نام‌های‌ ابراهیم‌ سلطان‌، بایسنقر میرزا، محمد جوکی‌ و الغ‌بیک‌ هر یک‌ در گسترش‌ دانش‌ و فرهنگ‌ زمان‌ خود کارهای‌ باارزشی‌ بجا گذاشتند. ادامه مطلب

استاد ایرج‌ افشار در تازه‌ها و پاره‌های‌ ایرانشناسی‌ در شمارة‌ ۳ ـ ۷۲ مجلة‌  بخارا  ص‌ ۱۳۸ مطلبی‌ راجع‌ به‌ یکی‌ از قنات‌های‌ سامان‌ چهارمحال‌ معروف‌ به‌ «لق‌ دُمبه‌» از کتاب‌  تاریخ‌ اصفهان‌  ملک‌ المورخین‌ کاشانی‌ نقل‌ کرده‌اند که‌ دلالت‌ بر اعتقاد مردمان‌ این‌ منطقه‌ به‌ نر بودن‌ آب‌ این‌ قنات‌ دارد. مطابق‌ اعتقاد اهالی‌ سامان‌ برای‌ جلوگیری‌ از کم‌ شدن‌ آب‌ قنات‌ باید زنی‌ به‌ نام‌ او عقد شود و آن‌ زن‌ در زمستان‌ و تابستان‌ لااقل‌ ماهی‌ یکبار برهنه‌ در آب‌ آن‌ فرو رود تا آب‌ قنات‌ همیشه‌ جاری‌ باشد. یادداشت‌ حاضر در حقیقت‌ تکمله‌ایست‌ بر نوشتة‌ ایشان‌. ادامه مطلب

(به استناد سیاق‌نوشته‌‌ای از عهد ناصری ۱۲۸۷ ق.)

حاجی‌‌محمدرحیم‌‌خان، ملقب به خازن‌‌الملک، متولد سال ۱۲۳۱ هـ . ق. است. در آغاز کار از نوکران محمدشاه قاجار بود. سپس به دربار ناصری بار یافت. و در دوران سلطنت ناصرالدین شاه به سمت داروغگی دفترخانه مبارکه (اداره‌ای که در آن دفترها و دفتر مخازن سلطنتی را ثبت و ضبط می‌‌کردند) منصوب گردید. در سال ۱۲۸۰ق، سمت پیشخدمت خاصه شاه را عهده‌دار بود به منصب صندوق‌داری و رخت‌داری بیوتات سلطنتی برگزیده شد.^[۱] نامبرده در هفت سال بعد یعنی در سال ۱۲۸۷ق. هنگامی که صندوق‌دار خاصه دربار بود به لقب خازن‌الملک ملقب شد.^[۲] حاجی محمدرحیم‌خان در سال ۱۲۹۶ق. از خدمت صندوقداری استعفا نمود اما همچنان تولیت دریای نور^[۳] و نوشته‌جات و اسناد و نامه‌های مهم و عظیم‌الشأن دولتی به او مفوض شد.^[۴] یک‌سال بعد هم (۱۲۹۷ق.) به عضویت دارالشورای کبری درآمد.^[۵] در ماه رجب‌ ۱۲۹۸ق. که میرزاحسین‌خان مشیرالدوله (سپهسالار) به فرمانفرمایی مملکت خراسان و سیستان و نیز تولیت آستان مقدسه حضرت رضا علیه‌السلام منصوب شده بود، حاجی خازن‌الملک همراه با برخی رجل معروف و صاحب‌منصبان درباری و حکومتی روانه خراسان  و در این میان به دریافت یک قبضه سرعصای مرصّع نایل شد.^[۶] وی که در برخی آثار عهد قاجار با نام حاجی‌رحیم‌خان و یا حاجی‌خازن‌الملک از او یاد شده است؛^[۷] در دو دهة آخر عمر خویش به مدت پانزده سال فلج و زمین‌گیر بوده است. چنانچه محمدحسن‌خان اعتماد‌السلطنه در روزنامه خاطرات خود، ذیل وقایع شعبان ۱۳۰۶ق. می‌نویسد: «… جمعه ۲۲، شاه سوار شدند، سرخه حصار تشریف بردند. من هم دیدنی از حاجی‌خازن‌الملک کردم. بیچاره فالج است.خیلی به حالش دلم سوخت. می‌خواستم بعضی اطلاعات از تاریخ سلطنت شاه پیدا کنم. نشد. خانه آمدم …».^[۸] ادامه مطلب

شمارة دوّم از مجلد ۴۳ نشریة انگلیسی‌زبان مطالعات ایرانی Iranian studies در ماه آوریل ۲۰۱۰ منتشر شده است. این نشریه وابسته به انجمن بین‌المللی مطالعات ایرانی است و سردبیری آن را آقای دکتر محمدعلی همایون کاتوزیان بر عهده دارند. در این شماره، مطابق روال معمول، پنج مقاله به‌چاپ رسیده. بخش بررسی و نقد کتاب نیز شامل سه مقاله است که به ترتیب دربارة کتاب‌هایی با موضوعات: آثار سینمایی محسن مخملباف، تاریخ ادبیات کودک در ایران، و تئاتر سنتی ایرانی است.

گزیده‌ای از چکیدة مقالات را به ترتیبی که در مجله آمده، می‌خوانید.

برخورداران و محرومان: مطالعه‌ای تاریخی دربارة معلولیت در ایران مدرن

فیروزه کاشانی ثابت

موضوع مقاله تجزیه و تحلیل تاریخی پدیدۀ معلولیت در ایران است. ابتدا به نحوة کاربرد و مفاهیم متعدد واژة معلول درون متن‌های مختلف اشاره می‌شود. سپس دربارة محیط‌های اجتماعی‌ای بحث می‌شود که در آن افراد عادی، متخصصان علم پزشکی، و سیاست‌گذاران دربارة معلولیت صحبت می‌کنند و با معلولین مواجه می‌شوند. از زمان ایجاد شدن سازمان‌های دولتی که به نیازهای معلولین رسیدگی می‌کنند، معمولاً متخصصانِ حوزة سلامت بین معلولیت جسمی و ذهنی تفاوت قائل می‌شوند، که هر کدام به نوبة خود پرسش‌ها و مسائل اخلاقی و حقوقی‌‌ خاصی را بوجود می‌آورد و در نهایت تعیین‌کنندة منزلت اجتماعی افراد معلول در جامعة نوین ایران است. تلاش نویسنده آن است که از سیاست‌های مربوط به امور معلولین در جامعة امروز ایران تصویری به دست دهد، جامعه‌ای که به دلیل درگیر بودن در جنگ ــ ایران و عراق (۱۹۸۰- ۱۹۸۸) ــ تعداد افراد معلول در آن، به نحو چشمگیری، افزایش داشته است. با اینکه تمرکز مطالب بر زندگی معلولین جامعة ایران است، برای مقایسه، به نمونه‌هایی در سایر جوامع مسلمان نیز اشاره شده است.

رسالة صراط مستقیم: رساله‌ای به زبان فارسی، پس از دوران مغول

شفیق ن. ویرانی

به نظر می‌رسد قدمت «رسالة صراط مستقیم»، که نام نویسندة آن معلوم نیست، به اواخر قرن چهاردهم یا اوایل قرن پانزدهم میلادی برسد و احتمالاً کهن‌ترین متنی است که پس از دوران مغول، به دست اسماعیلیان و به نثر فارسی نگاشته شده. در این مقاله، «رسالة صراط مستقیم» معرفی، بررسی، تصحیح و ترجمه  شده است. به‌نظر نویسندة مقاله، رساله متن تفصیلی و زبان فصیحی دارد و از اسماعیلیه مضامین فلسفی متعددی را می‌توان در آن یافت، همچنین بارها به سیر و سلوک معنوی خواجه نصیرالدین طوسی اشاره شده است.

مشارکت زنان ایرانی در محیط دانشگاهی

فرهاد خسروخاور و محمد امین قانعی ‌راد

میزان حضور زنان در فضاهای آموزش عالی، طی چهار دهة گذشته، به عنوان دانشجویان یا اعضای هیأت علمی، از آن جهت اهمیت دارد که علی‌رغم موانع متعددی که در جامعة ایران برای تحصیلات عالی دختران وجود دارد، جمعیت دانشجویان دختر در دانشگاه‌ها به بیش از پنجاه درصد تعداد کل دانشجویان افزایش یافته است. دیگر اینکه این افزایش بیشتر در مقطع کارشناسی (لیسانس) دیده می‌شود، تا در سطوح عالی‌تر کارشناسی ارشد (فوق‌ لیسانس)، دکترا و فوق دکترا. زنان، در سطوح عالی دانشگاهی، همچنان نسبت به مردان در اقلیّت قرار دارند. آنچه در این مقاله مورد مطالعه قرار گرفته بررسی عواملی است که باعث تفاوت میزان حضور زنان در سطوح مختلف دانشگاهی شده است.

کلیمیان در دوران پیش از مشروطه: بررسی نمونه شهر شیراز در سال ۱۹۰۵ م

دانیل تسادیک

شرایط اجتماعی زندگی کلیمیان و بسیاری از اقلیت‌های مذهبی در دوران انقلاب مشروطه (۱۹۰۶-۱۹۱۱ م) به شکل قابل توجهی پیشرفت کرد. این تغییر، هر چند محدود، به طرز تفکر عمومی جامعه نیز بستگی داشت. این مقاله با ذکر نمونه‌ای دربارة شهر شیراز، در نوامبر سال ۱۹۰۵ م، به بررسی این موضوع می‌پردازد.

مطالعات ایرانی، طیّ قرن بیستم در بریتانیا

منصور بنکداریان

این مقاله حاصل یک تحقیق پهنانگر است و هدف از آن معرفی رشته‌های مطالعات ایرانی و حوزه‌های مربوط به آن (شامل زبان‌ها، ادبیات، و هنر)، طی قرن بیستم، در بریتانیا است. همچنین به طور خلاصه به اولین بورس‌های تحصیلی مطالعات ایرانی، مهاجرت گستردة ایرانیان به انگلستان و ایرلند، و از سوی دیگر افزایش اطلاعات پژوهشی دربارة بریتانیا در ایران، طی دوران معاصر، می‌پردازد. اختصاص دادن امکانات و بورسیه‌های مطالعاتی به دانشجویان و پژوهشگران غیر انگلیسی‌ و غیر ایرلندی در بریتانیا‌ با هدف تولید، ترویج، و کاربرد دانش در سطح فراملّی بوده‌ و حوزه‌های مطالعاتی همچون (تاریخ، جغرافیا، باستان‌شناسی، فرهنگ‌ها، قوم‌نگاری، انسان‌شناسی، هنر، معماری، مطالعات ایرانی، زبان فارسی، ادبیات، شعر و غیره) را دربرگرفته است. در نهایت آنچه مورد توجه خاص قرار گرفته کمک‌هایی است که از سوی افراد و انجمن‌های گوناکون در بریتانیا به پژوهش دربارة شبه‌قارة هند و ایران اختصاص یافته است.

بخارا ۷۵، فروردین ـ تیر ۱۳۸۹