اگر از طرفِ حرمِ حضرتِ رضا(ع) به‏خیابان تهران مى‏آمدید، یعنى به‏سمتِ جنوب، بعد از فلکه آب (که بعدها بازار رضا را در مشرقِ آن بنا کردند) کمى بعد از فلکه آب که نام رسمىِ آن «میدانِ دقیقى» بود، کمى آن طرف‏تر به‏سمت جنوب در سمتِ غربى خیابان تهران، کوچه حاج ابراهیم چاووش بود و حدوداً در نقطه مقابل آن کوچه کربلا قرار داشت و بعد از آن در همان راسته خیابان تهران و بعد از آن کوچه چَهْنُو بود که اگر آن را به‏طرف غرب ادامه مى‏دادیم تا  ارگ، کوچه به‏کوچه راه داشت. نام این محله چهنو را، در جغرافیاى حافظ ابرو دیده‏ام و نشان مى‏دهد که در قرن هشتم و اوایل قرن نهم جزء محلاتِ اصلى و معتبر مشهد بوده است. درست روبه‏روى همین کوچه چهنو، که کوچه نسبتاً پهن و ماشین‏روى بود، کوچه ما بود یعنى کوچه اعتماد، کوچه تنگى بود که ماشین وارد آن نمى‏شد. و در سیلى که به‏سال 1326 در مشهد آمد و بسیارى منازل سمتِ خیابان تهران را خراب کرد، به‏یاد دارم که مردان کوچه آمدند و یک لت در را در برابر کوچه ما قرار دادند و با ریختن مقدارى شن و خاک در پشتِ آن از ورود سیل به‏کوچه ما جلوگیرى کردند. منزل کوچک ما در همین کوچه اعتماد قرار داشت. به‏نظرم نام اعتماد را از نام اعتمادالتولیه – که منزلِ او در همین کوچه بود – به‏این کوچه داده بودند. شاید هم نام کوچه در اسناد دولتى و ثبتى کوچه اعتمادالتولیه بود. در منتهاالیهِ همین کوچه اعتماد، قبل از آن که به‏سمت شمال و به‏طرف کوچه کربلا حرکت کنیم، منزل بسیار بزرگى بود که خانواده‏اى به‏نام اعتمادى در آنجا زندگى مى‏کردند و در سال‏هاى کودکى من یکى از فرزندانشان به‏نام رضا اعتمادى همبازىِ من بود. پسرى باهوش و بسیار درس‏خوان. پدرش و عمویش که در همان منزل با آنها زندگى مى‏کرد، در بازار مشهد به‏شغل پارچه‏فروشى اشتغال داشتند. این رضاى اعتمادى که تقریباً هم‏سنِ من بود یکى از همبازى‏هاى من بود. ادامه خواندن →

راوى نمازخانه کوچک من، هوشنگ گلشیرى، مى‏گوید: پدرش گفت همه دارند. هر کس را که نگاه کنى یک چیزى دارد، اضافه یا کم. در مورد راوى چیز اضافه تکه گوشت سرخى بى‏ناخن کنار انگشت کوچک پاى چپش است. نمى‏شود گفت شش انگشتى است. فقط تکه‏اى گوشت زاید دارد که هر چند کوچک و ظاهراً بى‏اهمیت امّا همیشه هست. مى‏دانى که همراهى‏ات مى‏کند و در بدنت، در وجودت جا خوش کرده. راوى مى‏گوید: «هیچ به فکرش نبودم، کوچک که بودم. مى‏دانستم هست، امّا مهم نبود، چون مزاحم نبود. جورابم را که مى‏کندم فقط بایست پاى چپم را کمى کج بکنم، مثل حالا، تا ببینم که هنوز هست.»[1] ادامه خواندن →

1413 – ضایعه درگذشت محمد امین ریاحى‏

یکى دیگر از خوبان خوى از دستمان رفت، پس از مرگ عباس زریاب و علیقلى جوانشیر. اما مگر یادش از مخیّله خواهد رفت. مگر شصت و دو سال خاطره دوستى از یاد بردنى است یا بر باد دادنى. در کوه‏ها به پاى عزم و اراده با هم بودیم و در سفرهاى زمینى به شوق دیدار و همنشینى با یاران شهرها (و به گفته شیرین ابراهیم پورداود براى سخن‏گویى از این و آن، فلان تاریخ و بهمان سند) همرکابى داشتیم.

او دانشجوى ادبیات بود و من دانشجوى حقوق. او سومین سال دانشکده را به پایان مى‏رسانید و من دومین سال دانشکده را. او در محلى درس مى‏خواند که هنوز دانشکده ادبیات آنجا بود (باغ نگارستان نزدیک میدان بهارستان) و من روزهاى درس به باغ دانشگاه تهران (زیر جلالیه) که هنوز بیش از چهار دانشکده در آن مستقر نشده بود مى‏آمدم. شوق و شور آشنا شدن دانشجویان به هم و جنبش‏هاى دانشجویى و خبریابى از مباحث فرهنگى در آن وقت ما را به آنجا مى‏کشانید و آنها گاهى به محوطه دانشگاه مى‏آمدند.

ریاحى پر جوش متصدى کارهاى فرهنگى دانشجویى دانشکده ادبیات بود و چون شور ایران دوستى در نهادش تمام عیار بود هر چند یکبار مجلسى تشکیل مى‏داد و استادى را با عزّ و احترام به آنجا مى‏آورد تا صحبتى بکند و دانشجویان بهره‏ور شوند.

این مجالس از نوع جلسات پرورش افکار نبود که سال‏ها پیش از آن دولت با دستگاهى خاص به منظور تحکیم بنیان‏هاى رسمى خود برپا مى‏کرد و سخنران‏ها طبعاً حرف‏هایى مى‏زدند که به هیچ کجا برنخورد. و اگر در روزنامه‏ها یا به صورت جزوه به چاپ مى‏رساندند باز خواستار و خواننده دلبسته نداشت. ادامه خواندن →

روز چهارشنبه، 13 ماه مِى امسال (2009)، برابر 23 اردیبهشت ماه 1388 رفتنم به کاخ پر سکوت و صفاى امپراتور ژاپن برایم هم خاطره‏ساز بود و هم خاطره‏انگیز. نخستین بار نبود که از روى پل دو چشمه زیباى فراز خندق پیرامون این قصر تاریخى و تاریخ‏ساز مى‏گذشتم و تن به آرامش شکوهمند این پهنه سرسبز مى‏سپردم. قدیمى‏ها سى سال را یک قرن مى‏گفتند؛ و آخرین بار که در مراسمى به یادماندنى‏تر از همیشه به اینجا آمدم سى و دو سال پیش بود، تابستان 1354 و همراه سفیر تازه ایران که استوارنامه‏اش را به امپراتور شووا (اعلیحضرت هیروهیتو، پدر امپراتور کنونى، که پس از درگذشتش در ژانویه 1989 م. – و به همان نام دوره 64 ساله پادشاهیش – شووا خوانده مى‏شود) تقدیم مى‏کرد. پیش ازین باریابى، و در سمت دیپلمات در سفارت ایران در توکیو، چهار بار به اینجا دعوت داشتم؛ دو بار براى تبریک نوروزى در مقام کاردار موقت (به جاى سفیر، که در فرصت یک هفته‏اى آغاز سال سرى به ایران یا یک گوشه دیگر دنیا مى‏زد)، و دو بار هم براى مراسم سلام خاص امپراتور در باغ کاخ سلطنتى (گاردن پارتى یا مهمانى و گلگشت) ادامه خواندن →

دکتر تورج دریایى، استاد دانشگاه کالیفرنیا، به دعوت موزه ملّى ایران با موضوع «مشکلات مطالعه تاریخ جهان و ایران باستان» در 25 مرداد 1388 در محل موزه ایران باستان به ایراد مطالبى پرداخت که هر چند بسیار مختصر بود، اما نکته‏هایى شایان توجه داشت.

وى در آغاز سخنانش به طور خلاصه به روند مطالعه تاریخ باستان پرداخت :

دانشمندان و مورخان اروپا و امریکا حدود یک قرن است که به صورت علمى در مورد تاریخ جهان باستان به مطالعه و نگارش پرداخته‏اند. اما کاستى تلاش ایشان در نگاهى بوده است که به تاریخ باستان داشتند؛ نگاهى یک سویه که یونان و روم را محوریت مى‏بخشید و دیگر قسمت‏هاى جهان باستان را نادیده مى‏انگاشت. این نگاه تا آنجا پیش مى‏رفت که تاریخ کشورهاى بزرگى چون ایران، مصر و چین حتى در دپارتمان تاریخ مورد بررسى قرار نمى‏گرفت؛ تدریس آنها به دپارتمان زبان‏هاى باستان محدود مى‏شد. ادامه خواندن →

در سال گذشته، سه کتاب مربوط به ایران‏شناسى در خارج از ایران و به زبان انگلیسى چاپ شده‏اند که آشنایى با آنها براى خواننده فارسى زبان شاید خالى از لطف نباشد. هر چند که طبیعت سه کتاب با یکدیگر متفاوت است و ارتباطشان تنها در آن است که هر سه به مقوله ایران‏شناسى، از جهات مختلف، نگریسته‏اند. اما معرفى هر سه آنها در اینجا به بهانه آشنایى نویسنده با فاضلانى که دست اندرکار تهیه‏شان بوده‏اند شاید چندان هم نامتناسب نباشد.

کتاب اول به مشخصات ذیل در سال 2009 میلادى و توسط انتشارات مزدا در جنوب کالیفرنیا به چاپ رسیده است:

Afshar,Iraj and Touraj Daryaee. Scholars and Humanists: Iranian Studies in Henning and Taqizdeh Correspondence 1937, in collaboration with Pantea Ranjbar Mohammadi, Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 2009 Pp 318; xxiv, with plates and indices .

ادامه خواندن →

شماره جدید نشریه مطالعات ایرانى Iranian Studies ، به سردبیرى دکتر محمد على همایون کاتوزیان، در ماه ژوئن 2009 (شماره 3 از جلد 42) منتشر شده است. آنچه مى‏خوانید چکیده مطالب شش مقاله به چاپ رسیده در این شماره است که به فارسى برگردانده شده، در ادامه اشاره مختصرى خواهیم داشت به بخش پایانى مجله که نقد و بررسى کتاب‏هاى تازه را دربر مى‏گیرد.

بازتعریف ایران مدرن: عشایر و دولت در قرن بیستم‏

استفانى کرونین‏

ادامه خواندن →