مجله فرهنگی و هنری
مدیر و سردبیر
علی دهباشی
طرح اصلی روی جلد
مرتضی ممیز
خوشنویسی روی جلد
محمد احصایی
شعر از
سعید نفیسی
فاكس موقت
88958697
تلفن همراه
09121300147
آدرس پست الكترونیک
dehbashi.ali@gmail.com
مجله بخارا در اینترنت
bukharamag.com
تهران صندوق پستی
166-15655
یادداشت سردبیر
از اینجا و آنجا و ماجراهاى…. / على دهباشى 9
فلسفه
آرتور کوستلر / جرج ارول / دکتر عزتالله فولادوند 18
زبانشناسى
استعمال «که، دیگه، آخه،ها» / دکتر محمدرضا باطنى 39
فرهنگ
نگاه محلى، نگاه جهانى / عبدالحسین آذرنگ 53
نقد ادبى
هنر شفیعى کدکنى در تصحیح عطار / دکتر محمد على موحد 64
خاطراتى از مارسل پروست / سیدونى گابریل کولت / اصغر نورى 70
ایرانشناسى
تازهها و پارههاى ایرانشناسى (62) / ایرج افشار 77
دریاى پارس از دیرباز / دکتر ژاله آموزگار 115
پنج قرن دموکراسى در ایران باستان / همایون صنعتىزاده 122
نشریه مطالعات ایرانى (41) / یاسمین ثقفى 132
یادداشتهایى از ژاپن
از چشمه خورشید (22) / دکتر هاشم رجبزاده 139
کتاب و کتابخوانى
مشهد و کتابفروشىهاى پنجاه سال پیش / دکتر محمدرضا شفیعى کدکنى 167
تاریخ نشر کتاب در ایران (2) / عبدالحسین آذرنگ 186
اندیشه
آمیزش افقها / دکتر داریوش شایگان / کامران فانى 198
سفرنامه
شرحى بر سفرها ونوشتههاى ادوارد لین / جیسون تامپسون / دکترحسن کامشاد 208
موسیقى
واگنر چگونه درگذشت؟ / ارنست ویلهلم هاینه / على اسدیان 228
طنز
چگونه از علامت «سه نقطه» استفاده کنیم؟ / امبرتو اکو / سحر کریمىمهر 239
شعر جهان
شعر کارلس ریبا / رامون گاژا و فریده دکترزاده 245
شعر فارسى
مراد / سیمین بهبهانى 253
سیاهه عمر / محمد ابراهیم باستانى پاریزى 255
در وصف بهار / حسین مصاحبى نائینى 257
اى بخت همایون غزل / افسانه یغمایى 258
…. بمان! / حسین اکبرى 259
پرواز اندیشه / دکتر داریوش صبور 260
ساقى نامه / جمشید ارجمند 262
طلوع / احمد وثوق احمدى 263
چهار شعر / احمد شاهین 264
بىقرارى / فریده رازى 270
در آغوش خراسان / محمد على عجمى 271
گم شده / حسین اسماعیلى 272
دو شعر / خسرو شافعى 273
دو شعر / سارا مسینایى 275
رونمایى ترجمه هلندى جاى خالى سلوچ
گزارش مراسم رونمایى ترجمه هلندى «جاى خالى سلوچ» / ترانه مسکوب 277
مترجمان زبان خاموش تفاهم / محمود دولتآبادى 283
قلم قدرتمند نویسنده ما / محمد على سپانلو 287
مجموعه مطالعات ایران باستان
گزارش مراسم رونمایى از مجموعه مطالعات ایران باستان / على دهباشى 291
کارنامه مجموعه مطالعات ایران باستان / مهندس تورج اتحادیه 294
هفت خوان رسیدن به ایران باستان / ایرج افشار 299
کتیبههاى هخامنشى و لوکوک / دکتر ژاله آموزگار 311
کتاب گِلنبشتههاى باروى تخت جمشید / دکتر عبدالمجید ارفعى 316
عصر پنجشنبهها در بخارا
یادداشتى درباره عصر پنجشنبهها در بخارا / على دهباشى 322
گزارشى از جلسه حضور پیروز سیار در بخارا / ساناز چیت ساز 339
سالگرد دکتر فریدون آدمیت
گزارش مراسم سالگرد فریدون آدمیت / شهاب دهباشى 349
فریدون آدمیت و این پرنده کوچک / محمود دولتآبادى 359
آدمیت به ما «تأمل در تاریخ» را آموخت / جواد مجابى 365
پیام بزرگ آدمیت : امید / محمد على سپانلو 370
جشن نامه همایون خرم
گفتگو با همایون خرم / على دهباشى و رضا یکرنگیان 376
شب مهندس همایون خرم / بدرى نکوروح 420
کارنامه زرین استاد همایون خرم / على دهباشى 425
همایون خرم و عرصه موسیقى ایرانى / دکتر محمد سریر 429
چهره خوشنام موسیقى ایرانى / فرهاد فخرالدینى 437
پیامى از آنسوى دریاها / تورج نگهبان 438
حقانیت هنر و موسیقى / رضا یکرنگیان 441
بررسى و نقد کتاب
باز هم درباره یادداشتهاى علم / محمود طلوعى 448
مردان و زنانى که…. / فرزانه قوجلو 454
شاخههاى شوق بهاءالدین خرمشاهى / م. ف. سخن 463
روایت میلوان جیلاس از استالین / جواد ماهزاده 466
فروپاشى نظریه مارکسى شهر / هاشم بناپور 472
اجاق سرد همسایه / محسن حیدریان 477
مترجمان، خائنان / یاسمین ثقفى 481
گسست یک ملت / مهدى شفقتى 487
پدیدهشناسى تطبیقى شعر پهلوانى / سیما سلطانى 490
در جستجوى زمان از دست رفته / سحر مازیار 496
آینه نادیدهها / عهدیه دوشیرى 499
حباب آرزو در سایه جنگ / ترانه مسکوب 505
یاد و یادبود
گرگ اجل یکایک از این گله مىبرد / دکتر انور خامهاى 509
ماجراى دفتر مجله بخارا
مجله بخارا در آغاز دفتر و دستک نداشت. در همان پاتوقهایى که از دوران مجله کلک در آن رفت و آمد داشتیم، به فعالیتهاى خود ادامه مىدادیم.
به لطف دکتر بهروز برومند مورد مهر و محبت علیرضا فرهومند قرار گرفتیم؛ ایشان محلى را در میدان فردوسى، بنبست رفعتجاه، در اختیار مجله قرار دادند که در همینجا سپاس و تشکر خود را به خاندان فرهومند تقدیم مىداریم.
اینک پس از گذشت پنج سال به اضطرار مىباید این محل را ترک گوییم. در این مدت دفتر مجله بخارا کانون فرهنگى فارسىزبانان به شمار مىرفت. نویسندگان و شاعران افغانستان و تاجیکستان، از بدخشان و پامیر، مزار شریف و کابل، هرات، مرو، سمرقند، دوشنبه و بخارا بر ما وارد مىشدند و جلسات معارفه و آشنایى ایشان با نویسندگان و شاعران ایرانى در همین دفتر برگزار مىشد.
دفتر مجله بخارا بخاطر حضور و گردهمایى دهها تن از شخصیتهاى برجسته فرهنگى و هنرى خاطرهانگیز شده است. آخرین فعالیتهاى ما در این محل، برگزارى نشستهاى «عصر پنجشنبه در بخارا» بود که به بیست و دو جلسه رسید. ما در عصر پنجشنبهها میزبان استادانى همچون: عزتالله فولادوند، داریوش شایگان، سیمین بهبهانى، محمود دولتآبادى، محمد على همایون کاتوزیان، گلى ترقى، حسن عشایرى،خوشنویسى از على مرزى
جرج اُروِل (50 ـ 1903) نام مستعار اریک آرثر بلر، یکی از نویسندگان نامدار انگلیسی در قرن بیستم بود. از او چند رمان و بسیاری مقاله و نقد ادبی همه دارای صبغة اجتماعی و انسانی و اغلب سیاسی به جا مانده است. ارول به سوسیال دموکراسی و عدالت اجتماعی اعتقاد پرشور داشت و مخالف آشتیناپذیر استبداد و توتالیتاریسم به هر شکل بود. به علت این اعتقاد، در جنگ داخلی اسپانیا در دهة 1930 بر ضد فرانکو و فالانژیستها به صف جمهوریخواهان پیوست و در کنار جنگجویان «حزب کارگری اتحاد مارکسیستی» (POUM) ــ و نه کمونیستها که آنان را وابسته به استالین میدانست ــ مردانه جنگید و فقط هنگامی جبهه را ترک گفت که گلوله به گلویش اصابت کرد و او را تا آستانة مرگ پیش برد. یادگار این تجربة شورانگیز کتاب به یاد کاتالونیا (1938) بود (ترجمة فارسی به همین قلم). همان پیکار سرسختانه با توتالیتاریسم همچنین او را به نگارش دو کتاب معروف 1984 و قلعة حیوانات در مخالفت با استالینیسم برانگیخت. این دو کتاب که هر دو به فارسی ترجمه شدهاند، شهرت جهانی ماندگار یافتهاند. به علاوة چندین نوشتة کوتاه سیاسی و اجتماعی نیز در بیان همان معنا و در همان جهت فکری از او باقی است که این مقاله از آن مقوله است. ویژگی برجستة نوشتههای ارول صمیمیت و راستگویی و زبان روشن و بیتکلف است.
آرتور کوستلر (83 ـ 1905) نویسندهای متولد بوداپست بود که در دهة 1930 به حزب کمونیست آلمان پیوست. سپس به عنوان خبرنگار یکی از روزنامههای چپ انگلیسی برای گزارش جنگ داخلی اسپانیا به آن کشور رفت. در آنجا فالانژیستها او را دستگیر و به اعدام محکوم کردند. کوستلر از زندان نجات یافت، و در همان دهه با مشاهدة محاکمههای مسکو و تصفیههای هولناک استالین از کمونیسم برگشت. موضوع پرتأثیرترین کتاب او ظلمت در نیمروز که در این مقاله دربارة آن نیز بحث شده و از مدارک ارزندة تاریخ روشنفکری قرن بیستم اروپاست، همان محاکمههاست. این کتاب همچنین موضوع مناظره یا مجادلهای معروف در ایران در اوایل 1360 میان نجف دریابندری از یک سو و عباس میلانی و منوچهر صفا از سوی دیگر در نشریة نقد آگاه بود.
ع. ف. ادامه خواندن
مقدمه
در هر زبان بین گفتار و نوشتار تفاوتهایی دیده میشود. چون و چند این تفاوتها در زبانهای گوناگون فرق میکند ولی تفاوت بین گفتار و نوشتار به طور کلی در هر زبانی وجود دارد و دلیل آن هم اینست که نوشتار محافظهکارتر است و پابه پای تحولات گفتار دگرگون نمیشود. این تفاوتها ممکن است مربوط به تلفظ باشد چنانکه ما در فارسی گفتاری میگوییم «میره» / mire / ولی مینویسیم «میرود» / miravad /. یا ممکن است مربوط به کاربرد واژه باشد چنانکه در فارسی گفتاری واژههایی مانند «یالقوز، خیت، چاخان، الم شنگه» را به کار میبریم ولی آنها را نمینویسیم. نیز ممکن است این تفاوتها از نوع دستوری باشد. مثلاً در فارسی گفتاری برای معرفه کردن اسم میتوان واکة / e / را به دنبال اسم اضافه کرد (مانند: کتابه اینجا است) ولی در نوشتار برای معرفه کردن اسم یا آن را بدون هیچگونه علامتی به کار میبریم (مانند: کتاب اینجا است) و یا کلمه «آن» را پیش از آن قرار میدهیم (مانند: آن کتاب اینجا است). ادامه خواندن
یکی از وکلای ستیهندة دادگستری، با همان روحیهای که غیرکرمانشاهیها به کرمانشاهیها نسبت میدهند، با زحمتی جانکاه میخواست اثبات کند که استالین اصالتاً ملایری بوده است و نیاکان او از ملایر به گرجستان مهاجرت کردهاند و از این رو، روحیة آن مرحوم یا آن ملعون (به اقوال مختلف) کاملاً ملایری بوده است.
پژوهشگر کرمانشاهی دیگری زحمت جانفرسای دیگری کشید تا ثابت کند تبار خواجه حافظ تویسرکانی بودهاند و از این شهر به شیراز مهاجرت کردهاند. میشنویم که بعضی میگویند اصل، زادگاه است و بنابراین این خانمی که اخیراً جایزة نوبل را برده است، به افتخارات کرمانشاه تعلق دارد و جهان توطئهگر میخواهد یکی دیگر از افتخارات بیشمار این شهر را از آن بگیرد. ادامه خواندن
متن سخنرانی دکتر محمد علی موحّد
سه شنبه 20 فروردین 1387 ـ شهر کتاب مرکزی
اولاً خدمت خانمها و آقایان سال نو را تبریک میگویم و به فال نیک میگیرم که سال نو را اول دشت از دست عطار میکنیم. پارسال همین وقتها به مناسبتی دربارة الهینامه ی عطار صحبتی داشتم و آنجا آرزو کردم که آقای دکتر شفیعی این کتاب را مجدداً تصحیح و چاپ کنند. اگر میدانستم دعای من پیش از پایان سال مستجاب میشود، راجع به این تورّم هم یک آرزویی، دعایی میکردم. به هر حال ما از شفیعی متشکریم که این فرصت را برای ما فراهم آوردند و امیدوار بودیم که خودشان هم تشریف داشته باشند، چون میگویند غیبت برادرِ مؤمن خوب نیست و آرزو داشتیم هم زیارتشان کنیم و هم در حضورشان بیشتر تشویق شویم. ادامه خواندن
سیدونی گابریل کولت، به سال 1873 در سن سووِر آن پویزای (یون) متولد شد و تا سال 1890 در این شهر زندگی کرد و بعد به همراه خانوادهاش به شایتیون کولینی (لواره) مهاجرت کرد. ازدواج با آنری گوتیه ویار (معروف به ویلی) در سال 1893 باعث شد او به پاریس نقل مکان کند. ویلی که سیزده سال از کولت بزرگتر بود، گروه ثابتی از نویسندگان را در اختیار داشت که نام خود را پای آثار آنها میگذاشت. کولت کتابهای اولش (مجموعه رمانهای کلودین) را طی سالهای 1900 تا 1904 با نام ویلی منتشر کرد و با استفاده از شهرت و نفوذ او توانست سری توی سرها دربیاورد. در سال 1906 از ویلی جدا شد و به کار در موزیک هال روی آورد اما همچنان به نوشتن ادامه میداد و کتابهایش را به نام کولت ویلی چاپ میکرد. از سال 1918 آثارش را تنها با نام کولت منتشر میکرد؛ آثاری متنوع که شامل رمان، داستان، نمایشنامه، خاطرات و مقاله میشد. مقالاتش را بیشتر در روزنامة لومَتَن چاپ میکرد که سردبیرش از سال 1912 تا 1924 شوهرش بود و یک دختر از او به دنیا آورد. ادامه خواندن
ایرج افشارـ ـ عکس از غازی عثمان
1389 ـ نامهای از مخبرالسلطنه دربارة انگلیسها
مخبرالسلطنة هدایت مدتی در سال 1333 حاکم فارس بود. در آن وقت جنگ بینالمللی اول ادامه داشت و عمّال دولت انگلیس در مناطق فارس علیه آلمانها که در آن منطقه نفوذ داشتند اقدامات میکردند. از جمله طبق اسنادی که در اوراق محمد ابراهیم خان معاونالدوله غفاری وزیر خارجة آن موقع موجودست سفارت انگلیس در چند نامه و ملاقات عزل مخبرالسلطنه را خواسته بود. مخبرالسلطنه که از نظر انگلیسها مطلع شده بود این تلگراف را به وزارت امور خارجه میفرستد:
سواد استخراج تلگراف رمز ایالت فارس ـ مورخة 4 جمادیالاول 1333
«وزارت جلیلة داخله ـ رمز نمرة 1003 زیارت گردید. احتمالات قونسول انگلیس به ملاحظة آنکه مردم منتظر اقدامات دولت هستند فعلاً محتمل نیست. لاکن افکار عامه نسبت به انگلیسها که تا قبل از قضیة بوشهر و ریگ عیبی نداشت بعد از آن دو قضیه خیلی افسرده است، خصوص اهالی گرمسیر حرارت فوقالعاده دارند. اگر انگلیسها نخواهند همین پلتیک به اصطلاح حق شکن است نه تعقیب مأمورین و بطوری که در رقعة مورخة 13 مارس اظهار کرده است و در نمرة… عرض شده قشون بیاورند و مردم را تهدید کنند البته این خشونت روز به روز از طرف اهالی هم افزوده خواهد شد. من به هر زبان مردم را نصیحت میکنم و نمیگذارم خلاف انتظار واقع شود. لاکن این نصیحت باید دو طرفی باشد. ادامه خواندن
خلیج فارس پهلو به پهلوی سرزمین پارس دارد، سرزمینی که نام از اقوام دیرینهای میگیرد که دورانی پرافتخار از تاریخ ما را به نام خود رقم زدهاند و نامآوران و فرمانروایان بعد نیز هرگاه خواستهاند تفاخری کنند دنبالة نسبشان را به آنان کشاندهاند و از این رو این دریا و این سرزمین بخشی از هویت ما شدهاند. شاید هیچ دریای دیگری، از قدیمیترین زمانهای تاریخی تاکنون، تا این حد توجه اقوام و ملل جهان را به خود جلب نکرده و کمتر دریایی، این همه وقایع و حوادث شگرف را بر صحنه خود آزموده است. ادامه خواندن
تصور میکنم اگر روزی تاریخ تحولات شیوههای حکومت کردن در ایران باستان نوشته شود برجستگی دو عدد 312 پ. م. و 224 میلادی چشمگیر باشد. این دو عدد که هر یک نماد آغاز دو شیوه حکومت متضاد با یکدیگر، دموکراسی و آریستوکراسی است، وجه اشتراکی بسیار قوی نیز دارند. هر یک از آنها نماینده دو شیوه کاملاً متفاوت تاریخنگاریاند. سال 312 پ. م. میوه اختراع بسیار مهم و مؤثر و مفید (مبدأ تاریخی توسط سلوکیان (بخوانید یونانیان) است. اختراع و ابدائی که، از دیدگاه تاریخنویسی و تاریخگذاری وقایع، گام بسیار بزرگی به جلو محسوب میشود. ادامه خواندن
RSS
Facebook
