مجله فرهنگی و هنری
مدیر و سردبیر
علی دهباشی
طرح اصلی روی جلد
مرتضی ممیز
خوشنویسی روی جلد
محمد احصایی
شعر از
سعید نفیسی
فاكس موقت
88958697
تلفن همراه
09121300147
آدرس پست الكترونیک
dehbashi.ali@gmail.com
مجله بخارا در اینترنت
bukharamag.com
تهران صندوق پستی
166-15655
۱۳۵۹ ـ مجموعههای ایرانشناسی در کتابخانههای ایران
تازه، نگاهی میکردم به شمارة ۵۶ پیام بهارستان (نشر بهمن ۱۳۸۴) که ندیده بودم. خواندن سخنرانی عزیز همه ــ کامران فانی ــ در مراسم بازگشایی کتابخانة شمارة ۲ مجلس برایم دلکش بود، زیرا دیدم با وفاداری یاد از دکتر عباس زریاب و کاووس جهانداری کرده است. حتی فراموش نکرده است تا در آن مراسم از تقیزاده هم به مناسبت ابتکار تأسیس آن کتابخانه یاد کند.
چون نوشتة ایشان مدرکی خواهد بود برای آیندگان مناسب دیدم اطلاعات خود را برای تکمیل برشمردههای ایشان بیاورم. ادامه مطلب
واژه هیلانه در کتاب المدخل ابومعشر آمده است و ما در این باره سخن میگوییم.
به نظر نگارنده واژه هیلانه از قدیمترین ایام در یونان و ایران و آسیای صغیر نام مشهوری بوده است. اما در نوشتهها و لهجهها با یکدیگر فرق داشته، حال میگوییم چطور شده است که «ایران» به «هیلانه» تبدیل شده است.
ابومعشر مینویسد: «طلوع میکند در وجه دوم زنی که او را برومی “باوالق” (بینقطه) و بفارسیه “لقا” (بینقطه) گویند و آن را “هیلانناب” (فقط “ی” نقطه دارد) نیز میگویند و بر بالای کرسی نشسته» .
زنی که بر کرسی نشسته است مربوط به صُور احکام نجومی است و نباید آن را با کوکب ذات الکرسی cassiopeia اشتباه کرد.
«ساختار گذشته ایران در اواخر دورة باستان»
در چهار لوحه، دو طلا و دو نقره به جای مانده در تخت جمشید، داریوش اول حدود امپراطوری خود را در متن زیر معین میکند.
سنگ نبشتهی داریوش اول در تخت جمشید (DPH) :
«داریوش شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه کشورها، پسر ویشتاسب هخامنشی
داریوش شاه گوید: این است شهریاری که من دارم.
از سکاهای آن سوی سغد، از آنجا تا کوش (حبشه) از هند، از آنجا تا سارد که آن را اهورامزدا بزرگترین بغان بر من ارزانی داشت، اهورامزدا مرا و خاندان مرا بپاید.»
امپراطوریای که از ایالت پارس برخاست، قسمت اعظم جنوب غربی آسیا و قسمتهایی از شمال آفریقا و عربستان را در بر میگرفت. هخامنشیان بر مردم کشورهایی که فتح کردند، اثری ماندگار به جا گذاشتند، بهویژه مصر، یهودیان و یونانیان که در انقیاد هخامنشیان بودند. حضور هخامنشیان در تاریخ همسایگانش چنان مهم بود که حتی در اواخر باستان وقتی که ساسانیان به سوریه و بیشتر نواحی غرب حمله کردند، در نظر مردم روم و دیگران، تجدید حیات و ادامة سیاسته شاهنشاهی؟ هخامنشیان بود. از پایان گرفتن شاهنشاهی هخامنشی بدست اسکندر تا شروع شاهنشاهی ساسانی پانصد سال طول کشید. ساسانیان در قرن سوم میلادی از همان ایالتی برخاستند که هخامنشیان. هر دو شاهنشاهی در سیاست خارجی توسعهطلب بودند و ویژگیهای مشترک زیادی با هم داشتند. آیا ممکن است چنین شاهنشاهی مهمی، یعنی هخامنشیان که با مردمانی جنگیدند و بر آنها استیلا یافتند چنین اثری در خاطره و تاریخ آنها بگذارند، اما ایرانیان عصر ساسانی نمیتوانند آنها را به خاطر بیاورند؟ علت بیشتر بحث و گفتگو در میان مورخان جدید جهان باستان این است که آیا ساسانیان خاطرهای از هخامنشیان در یاد دارند. هنوز پاسخ قانع کنندهای برای این پرسش وجود ندارد.
مراسم اهداء هفدهمین دورة جایزه تاریخی و ادبی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، در عصر ۸ دی ماه ۱۳۸۷ در ساختمان لغتنامه دهخدا برگزار شد.
این جایزه از سال ۱۳۶۸ تاکنون هر ساله به محققان و پژوهشگران داخلی و خارجی که در زمینههای گوناگون ایرانشناسی، ادبیات، تاریخ، زبانشناسی و… کارهای ارزشمندی به انجام رساندهاند اهدا میگردد.
تاکنون دانشمندانی همچون دکتر غلامحسین یوسفی، دکتر سید محمد دبیرسیاقی، جان هوننین، دکتر منوچهر ستوده، دکتر عبدالحسین زرینکوب، کلیفورد ادموند باسورث، فریدون مشیری، پروفسور ریچارد فرای و نجیب مایل هروی این جایزه را دریافت کردهاند. در دو سال گذشته این جایزه به دوبروین هلندی و شارل هانری دوفوشهکور فرانسوی اهدا شد.
امسال بنیاد دکتر محمود افشار جایزة خود را طی مراسمی به دکتر بدرالزمان قریب، متخصص زبان سغدی، اهدا کرد.
Editor : Homa Katuzian, University of Oxford
Routledge Publication
Volume 41, Number 4, September 2008
بامطالعة نشریة مطالعات ایرانی ، این نکته به ذهن تداعی میشود که خواننده در نوع خود با دایرةالمعارفی در قلمرو ایران و اسلام و شرق مواجه است. در همة شمارههای این نشریة وزین مطالب آکادمیک بسیاری در حوزههای علوم مختلف، خاصه علوم انسانی یافت میشود. بیتردید پژوهشگران علوم انسانی و علوم قدیم و فلسفه و عرفان و تاریخ بینیاز از مطالعة این نشریه نیستند. ویژگی دیگر این نشریه مربوط میشود به شیوة نگارش و ارائة جستارهای آکادمیک در آن. ادامه مطلب
۵۳٫ صدای شرق، شمارة ۵، ۲۰۰۷
شمارة پنجم مجلة صدای شرق با یادی از «رحمان صفر» نویسندة درگذشتة تاجیک آغاز میشود و سپس با مقالهای تحت عنوان «شناخت و برداشت اصالت ملی» از نذر یزدان ادامه مییابد. اشعاری از گلنظر، شاعر نامدار تاجیک از دیگر مطالب این شماره از مجله است. «کمی لتره یا قصة نامههای گم شده» نوشتة سلیم ایوبزاد هم در این شماره چاپ شده است. غزلیاتی از گلزاده و اشعاری از مولانا، برگزیدة گلرخسار شاعر نامآشنای تاجیک، که به مناسبت هشتصدمین زادروز مولانا انتخاب شده، از دیگر اشعار شمارة پنجم صدای شرق است. مقالة «انسان شرافتمند»، دربارة زندگینامة محمود بکنرزی بکف، از پروفسور جانان اکرامی و «داستانهایی از زندگی امیرکبیر» از محمود حکیمی، نویسندة ایرانی که در بخش «ادبیات همزبانان» به چاپ رسیده، «خصوصیتهای سبک در وزن و آهنگ اشعار مؤمن قناعت» نوشتة رستم وهابوف، «رنگارنگی نخست قصة ادبی» از جورهخان بقازاده، «مناسبت پیروان مذاهب نسبت به شیخ عطار و آثار او» از امریزدان علیمردان، از دیگر مطالب این شماره از مجله است. در بخش «از ادبیات جهان» نیز چند قصه و قطعه از میان آثار بورخس، کافکا، مترلینگ، داستایفسکی، ملویل، هسه و مارکوپولو به چاپ رسیده است. ادامه مطلب
آغاز نشر در ایران
تاریخ هر رشتهای از فعالیتهای بشری، از زمان معینی، یا حدوداً از دورة مشخصی آغاز میشود، امّا تعیین کردن نقطههای آغاز یا همیشه ممکن نیست، یا بر سر آنها همیشه اتفاق نظر نیست. یکی از علتهای اختلاف دیدگاهها، تعریف است و نشر هم به طور اعم و نشر کتاب به طور اخص، از این قاعده برکنار نیست. نشر را چگونه تعریف میکنیم؛ یا به چه صورت تعریف کنیم که اختلاف نظر بر سر آن به کمترین میزان کاهش بیابد؟ ادامه مطلب
(متن سخنرانی در دانشگاه تهران)
موضوع این همایش تا آنجا که از عنوان مکتوب در دعوتنامه برمیآید دو چیز است: اول بازخوانی توأم با آسیبشناسی رویدادهای گذشته، دوم پیشبینی تأثیرات نفت در تحولات آیندة کشور. بنده آنچه را که در باب بخش اول میاندیشم به عرض میرسانم و بخش دوم را میگذارم برای صاحبنظرانی که صلاحیت بیشتری در آن باب دارند. آری همایشهایی که به مناسبت یکصدمین سال تولید نفت برگزار میشود فرصتی است برای بازخوانی رویدادهای یکصد سال پر ماجرای گذشته. بازخوانی نه به معنای تکرار آنچه بارها گفتهاند و گفتهایم، بلکه بازخوانی همراه با پرسشگری که آیا آنچه تاکنون گفتهایم حقیقت و تمام حقیقت بوده است؟ و اگر نه چه عواملی سبب شده که ما در برابر حقیقت تجاهل کنیم یا احیاناً جزیی از آن را مغفول بداریم. بازخوانی توأم با تدبر و اندیشه. ادامه مطلب
بررسی مشکلات توسعة سیاسی و اقتصادی بلند مدت در ایران
ایران برخلاف جامعة دراز مدت اروپا جامعهای کوتاه مدت بوده است. در این جامعه تغییرات ــ حتی تغییرات مهم و بنیادین ــ اغلب عمری کوتاه داشته است. این بیتردید نتیجة فقدان یک چارچوب استوار و خدشهناپذیر قانونی است که میتوانست تداومی دراز مدت را تضمین کند. در دورههای کوتاه مدت حضور طبقات لشکری، دیوانی و مالک چیزی نمایان بود.
اما ترکیب این طبقات بیش از یک یا دو نسل دوام نمیآورد، برخلاف اشرافیت سنتی اروپا یا حتی طبقة بازرگان این جوامع، در ایران مالکیت و موقعیت اجتماعی عمری کوتاه داشت، دقیقاً به آن سبب که این امتیازات چیزی شخصی شناخته میشد و در شمار حقوق اجتماعی موروثی و نقض ناشدنی نبود. موقعیت صاحبان رتبه و ثروت ــ جز در مواردی معدود ــ حاصل توارثی دراز مدت (مثلاً بیشتر از دو نسل قبل) نبود و اینان انتظار نداشتند که وارثانشان بنا بر حقی بدیهی در این موقعیت باقی بمانند. این وارثان تنها در صورتی بر آن جایگاه باقی میماندند که میتوانستند شایستگی خود را به اثبات برسانند و این شایستگی چیزی نبود مگر خصایلی شخصی که برای موفقیت در فلان عرصة اجتماعی ضروری شمرده میشد. به این سان در این جامعه، تحرک اجتماعی بسیار بود تا حدی که در تاریخ قرون وسطی و تاریخ جدید اروپا اصولاً قابل تصور نبود. حتی جایگاه شاه هم در این میان مستثنی نبود، زیرا مشروعیت و حق جانشینی کم و بیش همواره در معرض چالشهای جدی و حتی شورش قرار داشت. ادامه مطلب
۴۴ ـ ای روشنی باغ و بهاران که تو بودی
۱٫ با درگذشت استاد شهیدی فرهنگ ایران و اسلام یکی از خادمان گرانسنگ و کممانند خویش را از دست داد. کارنامه علمی دکتر شهیدی در جایگاه استاد، محقق، مصحح متون کهن، ادیب، نویسنده، مورخ، مترجم و مدیر مؤسسه لغتنامه، درخشان و ماندنی است. ما در این یادداشت میکوشیم تأملی در برخی از جوانب کارنامه ایشان داشته باشیم.
۲٫ در یک نگاه کلان، شاید بتوان مجموعه فعالیتهای فرهنگی استاد شهیدی را در دو مقوله تحقیقات تاریخی و پژوهشهای ادبی طبقهبندی کرد.
در زمینه تحلیل و تحقیق تاریخ اسلام که به اعتقاد نگارنده ساخت اصلی زندگی علمی شهیدی محسوب میشود، کارنامه ایشان پر برگ و بار است؛ تاریخ تحلیلی اسلام ، تحلیلی از تاریخ اسلام ، پس از پنجاه سال ، جنایات تاریخ و کتابهایی در باب زندگانی حضرت زهرا (س)، امام علی (ع)، امام سجاد (ع)، امام صادق (ع) و… همچنین مقالات متعددی که در این موضوع تألیف کردهاند، نشاندهنده علاقه و اهتمام شگرف ایشان به تاریخ صدر اسلام ادامه مطلب
RSS
Facebook
