مجله فرهنگی و هنری
مدیر و سردبیر
علی دهباشی
طرح اصلی روی جلد
مرتضی ممیز
خوشنویسی روی جلد
محمد احصایی
شعر از
سعید نفیسی
فاكس موقت
88958697
تلفن همراه
09121300147
آدرس پست الكترونیک
dehbashi.ali@gmail.com
مجله بخارا در اینترنت
bukharamag.com
تهران صندوق پستی
166-15655
تصور نمایشگاه کتابی در شهر، جایی که یک قرن پیش نیچه هوش از سرش پرید به نوبه خود جالب به نظر میرسد. حلقة موبیوس (که عموماً آن را به عنوان حلقه شریرانه میشناسند)، به عبارت دقیقتر، چندین غرفه که آن را مجموعهای کامل و یا گلچینی از کتابهای این نویسنده بزرگ آلمانی اشغال کرده است. روی هم رفته، بینهایت بودن محسوسترین جنبه حرفه نشر است، تنها یک دلیل آن میتواند این باشد که موجودیت نویسندهای در گذشته را ورای آنچه در تصور خود او میگنجیده گسترش میدهد، یا برای نویسندهای که در قید حیات است آیندهای رقم میزند که همه دوست داشته باشند ابدی باشد.
به طور کلی، کتابها پایانناپذیرتر از ما هستند. حتی کمارزشترینشان هم تنها به صرف اینکه نسبت به مؤلفشان فضای فیزیکی کمتری اشغال میکنند، عمر بیشتری از خود نویسنده دارند. اغلب مدتها پس از آنکه نویسندهشان به مشتی خاک تبدیل شده روی قفسه کتابخانهها مینشینند و گرد و غبار میگیرند. با این حال برای نویسنده حتی چنین آیندهای بهتر از یادآوریهای هر از چند گاه دوستان و بستگانی است که نمیشود رویش حساب کرد، بیشتر اوقات دقیقاً همین میل به بقای پس از مرگ است که قلم نویسنده را برای نوشتن به حرکت درمیآورد.
بهارکاغذین
بهار کاغذین/(پنجاه شعر منتشر نشده) دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی ۷
فلسفه
بازآفرینی نیچه / ریچارد گات / دکتر عزتالله فولادوند ۳۳
نقد ادبی
تکامل یک تصویر / دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی ۴۳
خورد گاو نادان ز پهلوی خویش / دکتر سعید حمیدیان ۴۸
کهنترین نسخة اشعار حافظ / دکتر حسن انوری ۵۳
ماترلینک، پیشگام مکتب سمبولیسم در… / مینو مشیری ۶۴
غیبت معانی ومضامین دینی درشکسپیر / جورج سانتایانا / دکتر محبوبه مهاجر ۷۴
زبانشناسی
شالودههای عصب شناختی زبان / دکتر محمدرضا باطنی ۹۰
ایرانشناسی
تازهها و پارههای ایرانشناسی (۶۱) / ایرج افشار ۱۰۵
ایران = هیلانه / جلیل اخوان زنجانی ۱۶۷
خاطره و تاریخ / دکتر تورج دریایی / حسین جنتی مهر ۱۷۵
گزارش هفدهمین دورة جایزه بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار / سحر مازیار ۱۹۲
موقوفهای برای فرهنگ ایرانی / دکتر سید مصطفی محقق داماد ۱۹۵
در ستایش فرزانگی / دکتر ژاله آموزگار ۱۹۸
شادمانی همکاری با دکتر بدرالزمان قریب / دکتر یدالله ثمره ۲۰۱
بدر سغدیانه / دکتر زهره زرشناس ۲۰۵
نهالی که او کاشت / محمد شکری فومشی ۲۰۹
جشننامه دکتر بدرالزمان قریب / ویدا نداف ۲۱۶
معرفی نشریة مطالعات ایرانی / هاشم بناپور ۲۱۹
تاجیکستان
معرفی نشریاتی از تاجیکستان (۹) / مسعود عرفانیان ۲۲۴
کتاب و کتابخوانی
تاریخ نشر کتاب در ایران (۱) / عبدالحسین آذرنگ ۲۳۹
چگونه کتاب بخوانیم؟ / ژوزف برادسکی / سما قرائی ۲۵۱
پژوهش
بازخوانی پروندة قرارداد دارسی / دکتر محمد علی موحد ۲۶۱
جامعة کوتاه مدت / دکتر محمد علی همایون کاتوزیان / عبدالله کوثری ۲۷۰
آویزهها
آویزهها (۵) / میلاد عظیمی ۲۹۴
شعر فارسی
فردا / سیمین بهبهانی ۳۲۶
حسرت البهار / م. ع. سپانلو ۳۲۸
ایراننامه / سیروس شمیسا ۳۳۱
سالمرگ بانوی گل سرخ / همایون صنعتی ۳۳۴
غریبههای آشنا / دکتر تقی پورنامداریان ۳۳۵
دُر دَری سمرقند / دکتر مسعود میرشاهی ۳۳۸
پوشاک! / شیدا دیانی ۳۴۶
آتش هجران / حسن نیکبخت ۳۴۸
سَرد / مهندس حسین اکبری (سِمن) ۳۴۹
مرو / محمد گلبن ۳۵۰
بخارا / امین علی اکبری (پندار) ۳۵۱
بنگر چه برفی بر سرت بنشسته! / علیرضا طبایی ۳۵۲
نگاه نافذ باران / علیرضا بهرامی ۳۵۳
سفر در آئینه / م. ع. آتشبرگ ۳۵۴
بانوی ایران زمینم / توران شهریاری ۳۵۶
چون نسیم / یعقوب رستمی ثالث ۳۵۷
خاطرات
خاطراتی از الکسی تولستوی / ایوان بونین / دکتر روشن وزیری ۳۵۹
زینالعابدین مؤتمن یار غار من / دکتر منوچهر ستوده ۳۷۹
گزارش
گزارش شب محمد علی کشاورز / ترانه مسکوب ۳۸۶
ویژگیهای هنر محمد علی کشاورز / دکتر محمد صنعتی ۳۸۹
پیام جمشید ملکپور از استرالیا برای محمد علی کشاورز ۳۹۲
سالهای دوستی با محمد علی کشاورز / اسماعیل شنگله ۳۹۳
مهر و محبت بیکران دوستان / محمد علی کشاورز ۳۹۷
گزارش نشستهای عصر پنجشنبهها در بخارا / یاسمین ثقفی ۴۰۱
دیدار و گفتگو با هوشنگ ماهرویان ۴۰۱
دیدار و گفتگو با دکتر محمد علی همایون کاتوزیان ۴۰۳
دیدار و گفتگو با فاطمه معتمد آریا ۴۰۵
گزارش سفر وین / ناهید طباطبایی ۴۱۰
سفرنامه الاماریا / فرزانه قوجلو ۴۱۳
دیدار و گفتگو با جمشید ارجمند ۴۱۷
دیدار و گفتگو با دکتر عزتالله فولادوند ۴۳۰
گزارش مراسم رونمایی کتابهای آنهماری شوارتسنباخ / ویدا لطفی ۴۳۷
آثار شوارتسنباخ با ترجمة فارسی / فیلیپ ولتی / دکتر سعید فیروزآبادی ۴۴۳
معرفی کتاب
از ایران انقلابی تا ایران اتمی / محمود طلوعی ۴۵۳
سخن تازه (دربارةجشننامةبهاءالدینخرمشاهی)/دکترسیدعطاالله مهاجرانی ۴۹۵
بزم فرزانگان (دربارة کتاب جدید دکتر جلال خالقی مطلق)/ سیما سلطانی ۴۹۸
نابودی دو نسل از کمونیستهای ایرانی / علی امینی نجفی ۵۰۲
نگاهی به رُمان «خنده را از من بگیر» / احمد تهوری ۵۰۸
نگاهی به یادنامة ایرج میرزا / محمد گلبن ۵۱۱
یاد و یادبود
دهمین سال خاموشی آخرین وطنیهسرا / سیروس علینژاد ۵۱۷
پرویز مشکیننژاد، پژوهشگر ستودنی / دکتر سعید فیروزآبادی ۵۲۷
یادی از دکتر یحیی معاصر / چهرزاد بهار ۵۲۸
جشننامه دکتر داریوش شایگان
ادای دین به دکتر داریوش شایگان / علی دهباشی ۵۳۲
کتابشناسی داریوش شایگان ۵۳۳
کتابشناسی آثار انگلیسی و فرانسوی دکتر شایگان ۵۹۲
منظومة فکری فیلسوف بازیگوش / محمد منصور هاشمی ۵۹۳
شایگان از دیدگاه بین فرهنگی / افسانه گشتر / دکتر سعید فیروزآبادی ۶۰۵
داریوش شایگان : یک روشنفکر جهانی / جمشید ارجمند ۶۱۶
گنج شایگان / بهاءالدین خرمشاهی ۶۲۲
حدیث دوست / کامران فانی ۶۲۵
تفکر سیار در کار داریوش شایگان / جواد مجابی ۶۲۹
سرزمین سرابها / مهدی خلجی ۶۳۳
هانری کربن و فلسفه روح / کلود ژانو / بزرگ نادرزاد ۶۳۹
زائری از غرب / داریوش شایگان / باقر پرهام ۶۴۲
آیا تهران مدینهای تمثیلی است؟ / داریوش شایگان / فاطمه ولیانی ۶۷۷
شعر نسروده / داریوش شایگان ۶۸۸
در حلقة اصحاب تأویل / داریوش شایگان ۶۹۰
هویت سهگانه / داریوش شایگان / جمشید ارجمند ۶۹۳
محمد داراشکوه، بنیانگذار عرفان تطبیقی / داریوش شایگان ۷۰۰
(پنجاه شعر چاپ نشده که برای اولین بار در شمارة
نوروزی مجلة بخارا در اسفندماه ۱۳۸۷ منتشر میشود)
تحویل
ای ز تو نورِ دل و دیدارِ ما
گردشِ اندیشة بیدارِ ما
ای ز تو رویان زمستان و بهار
ای تو گردانندة لیل و نهار
ای ز تو تغییرِ حال و سالها
حالِ ما را کُن تو خوشتر حالها
نبضِ لحظه
از کنارِ ساقههای اطلسی،
عبور میکند
در عبورِ خویش
برگهای خفته را
غرقِ شادی و نشاط و شور میکند
کاش، مثلِ این نسیم،
من هم ای یگانه یار و یادگار
از حضورِ خویش در جهان
بهرهای نسیمگونه داشتم
نبضِ لحظه را
ــ یک تپش فزونتر از روایتی که هست ــ
در عبور خویش
میگذشتم و به جای میگذاشتم.
۲۲/۴/۸۳
تا جایی که میدانم، اکنون شصت سال از آشنایی ایرانیان با نوشتههای نیچه میگذرد. جالب خاطر اینکه نخستین آثاری که از این فیلسوف آلمانی به زبان هموطنان شعردوست و اهل احساسات ترجمه شد دفتری بود با نام جعلی خدایان اشک میریزند به ترجمة علی اکبر کسمایی (۱۳۲۵) و سپس بهترین اشعار نیچه به ترجمة شجاعالدین شفا (۱۳۳۲) ــ که البته جای شگفتی نیست زیرا اشک جزء لاینفک زندگی ماست و بسیاری از مردم ما هنوز فلسفه را شعر میدانند و در مرزبندی این دو مشکل دارند. از آن پس کتابهای معروف او ــ چنین گفت زرتشت ، فراسوی نیک و بد ، دجّال ، بخشهایی از ارادة معطوف به قدرت ، شامگاه بتان ــ به فارسی برگردانده شد، و نیز آثاری در شرح زندگی و اندیشههای او، از جمله نیچه به ترجمة راقم این سطور (طرح نو، چاپ چهارم، ۱۳۸۴). ولی نیچه نیز مانند دیگر بزرگان اندیشه هنوز معماست، و هر نسل همان گونه که افلاطون و اسپینوزا و کانت و هگل را هزار باره به مذاق و بر حسب نیازها و دردهای خود تفسیر میکند، او را هم باز میآفریند و اسباب شگفتی و احیاناً سرگردانی نسل پیش میشود. در کشور ما نیز به تناسب دگرگونیهای بزرگی که در این سالها روی داده، چند گاهی است که بهویژه جوانان نیچه را از نو کشف میکنند و ظاهراً همواره بر شیفتگان او افزوده میشود. مسلم اینکه افسون نیچه به این زودی باطل نخواهد شد. مقالهای که ترجمة آن اکنون به نظر میرسد، در بیان و توضیح همین معناست.
ع. ف.
کمتر فارسیزبانی است که چند بیت شعر فارسی، در حافظه داشته باشد و یکی از برجستهترین محفوظاتِ او، این بیت شیخِ اَجَلّ، سعدیِ شیرازی نباشد:
بگذار تا بگریم چون ابر در بهاران کز سنگ ناله خیزد روز وداع یاران
(سعدی، ۱۳۵۶: ۵۷۸)
این بیت به همین صورتی که نقل کردم بر سرِ زبانهاست، یعنی کز سنگ ناله خیزد ، و از عجایب اینکه در هیچ یک از نسخههای اصیل و قدیم دیوانِ او به این صورت دیده نمیشود. در تمام نسخههای کهن و اصیل « کز سنگ گریه آید » است و باید پذیرفت که سعدی نیز به همین صورت گفته است. این تصرّفِ هنرمندانة ذوقِ جامعه بوده است که صورت « کز سنگ ناله خیزد » را جانشین سخن سعدی کرده است. ادامه مطلب
در اپیزود دلانگیزی در درون داستان رستم و سهراب، گردآفرید، دختر دلاور دلارای ایرانی، آنگاه که در نبرد با سهراب فرو میمانَد و موی و چهرة دلبندش برون میافتد جوان یکتادل و خوشباور را به نیرنگ زنانه دست به سر میکند و از بالای دژ تسخَرزنان میگوید:
نباشی بس ایمن به بازوی خویش خورد گاو نادان ز پهلوی خویش
شاهنامة فردوسی ، به کوشش جلال خالقی مطلق. ج ۲ (کالیفرنیا، ۱۳۶۹)
ص ۱۳۷ ب ۲۴۸؛ طبع مسکو. ج ۲، ص ۱۸۹ ب ۲۶۸٫ ادامه مطلب
خبر برای دوستداران حافظ مسرتانگیز بود. نسخهای از بعضی اشعار حافظ پیدا شده که در زمان خود او کتابت شده است. پیش از این دکتر سلیم نیساری دیوانی مبتنی بر پنجاه نسخه فراهم آورده و در سال ۱۳۸۵ از سوی فرهنگستان زبان و ادب فارسی منتشر شده، کهنترین نسخه از میان پنجاه نسخة وی مورخ به سال ۸۰۷ است یعنی پانزده سال پس از درگذشت شاعر کتابت شده است. رکنالدین همایون فرخ نیز دیوانی به چاپ رسانده که مدعی است از روی نسخهای مورخ به سال ۸۰۵ است. اخیراً آقایان دکتر صادق سجادی و علی بهرامیان دیوانی به چاپ رساندهاند که مبتنی بر نسخة مورخ ۸۰۳ است. آقایان امر یزدان علیمردان و ظاهر احراری نیز گزیدهای از حافظ (۴۱ غزل و ۲ قطعه) مبتنی بر نسخة ۸۰۵ به اهل ادب عرضه کردهاند. تاکنون نسخهای که مربوط به زمان شاعر باشد به دست نیامده بود و اینک در کتابخانة بادلیان در دانشگاه آکسفورد انگلستان جُنگ شعری پیدا شده به قلم شخصی به نام علامرندی یکی از معاصران حافظ که شامل چهل و نه غزل و یک تک بیت از این شاعر بزرگ است. این غزلها همگی به استثنای شش غزل در حیات حافظ نوشته شده است. کاشف این نسخه و مباشر طبع آن آقای علی فردوسی دانشمند ایرانی مقیم آمریکاست که پس از کشف نسخه بر آن بوده است تا هر چه زودتر این شعرها را در اختیار خیل دوستداران و پژوهندگان حافظ قرار دهد. ایشان مقدمة درازدامنی دربارة نسخه نوشته و در همین سال (یعنی ۱۳۸۷) انتشارات دیبایة تهران آن را در قطع ۱۳ در ۲۴ سانتیمتر و با کاغذ مرغوب و در دو رنگ به چاپ رسانده است. مباشر طبع به طور کاملاً تصادفی به این نسخه وقوف پیدا میکند. در جستجوی مسایل تاریخی بوده که وجود اشعاری از شاه شجاع مظفری در جنگ مزبور او را به اشعار حافظ رهنمون میشود که با نام منتخب اشعار فارسی در کتابخانهای که یاد کردیم نگهداری میشود. این مجموعه یا جُنگ ۷۳ برگ و ۱۴۶ صفحه دارد به ابعاد ۸/۱۰ در ۵/۲۳ سانتیمتر. جلد آن تیماج ساده است به رنگ قهوهای روشن. کاغذ آن نسبتاً ضخیم است به رنگ نخودی و بیآهار مهره. این کاغذ چنان که متخصصان اظهار نظر کردهاند محلی ساز است. سه برگ اول و پنج برگ آخر جُنگ سفید است و به جز ۱۳ صفحه، بقیة صفحات جدولکشی شده است. کاتب و ظاهراً گردآورندة نسخه یعنی علامرندی خود نیز شاعر است و از شعرهای خود نیز در جنگ درج کرده است. از شعرهایش میتوان استنباط کرد که اهل آذربایجان است همانطور که نسبتش مرندی نیز حاکی از آن است و و در دیار غربت و احتمالاً در شیراز به سر میبرده و این مجموعه را برای اهدا به شخص عالی مقامی فراهم کرده بوده است. علامرندی علاوه بر شعر خود از اشعار رشید وطواط، سیف باخرزی، مهستی، سلمان ساوجی، عمیدالملک، کمالالدین اسماعیل، سعدی، همام تبریزی، اوحدی مراغهای، نزاری قهستانی، شاه شجاع، سلطان احمد جلایر، جلالالدین عضد یزدی و حافظ در این دفتر آورده است. همگی این شاعران به دوران پیشتر یا کمابیش همعصر حافظ تعلق دارند. معرفی آنان نیز با دعاهایی که مردگان را از زندگان جدا میکند کاملاً با تاریخ حیات آنان مناسبت دارد. نحوة انتساب شعرها به شاه شجاع و سلمان ساوجی که اندک زمانی پیش از حافظ (اولی در سال ۷۸۶ و دومی در سال ۷۷۳) درگذشتهاند و علامرندی چون درگذشتگان از آنان نام میبرد و یا انتساب شعرهایی به سلطان احمد جلایر (مقتول به سال ۸۱۳) که علا مانند زندگان از او یاد میکند و در آغاز شعر مینویسد خلدالله تعالی سلطانه و خلافته، تعلق این جُنگ را به دهة پایانی قرن هشتم هجری تأیید میکند و مخصوصاً اینکه علامرندی در شعر خود از سال ۷۹۲ یاد میکند و از حافظ به عنوان مولانا نام میبرد و نه به شکلی که بعدها مرسوم گردید با لقب خواجه. و با دعای طاب لقائه پس از نام حافظ آن هم سه بار آقای فردوسی حدس میزند که علامرندی با شاعر بزرگ آشنایی داشته و شعرهای او را یادداشت میکرده است و با توجه به تاریخ جمعآوری شعرها شاید بتوان گفت که این ملاقاتها و یادداشتها مصادف با روزگار حکومت شاه منصور ممدوح و حامی حافظ و روزهای اوج اعتبار شاعر بوده است. ترتیب عنوانهایی که علامرندی در مورد حافظ به کار میبرد در ۲۱ مورد با عنوانهایی مانند وله ادام الله تعالی فضایله یا زیدت فضله یا دام توفیقه برای حافظ طلب ادامه توفیق میکند و در ۲۰ مورد با عنوانهایی مانند سلمهالله یا طیبالله وقته یا طاب وقته یا دام بقائه یا طیبالله عیشه برای شاعر سالخورده طلب تندرستی و طلب طول عمر میکند و در سه مورد با عنوان طاب لقائه خواهان دیدارهای خوشتر از او میشود و در شش مورد هم برای او از درگاه خداوند طلب مغفرت و آمرزش دارد. از مجموع اینها این طور استنباط میشود که جُنگ مزبور در آخرین ماههای زندگی حافظ و بعضی از غزلها پس از مرگ او نوشته شده است. آنچه معروض افتاد مأخوذ از مقدمة آقای فردوسی بود. من تعدادی از غزلهای دست نوشتة علامرندی را با دفتر دگرسانیهای آقای دکتر سلیم نیساری مقابله کردم که نتیجه را به عرض میرسانم: ادامه مطلب
به مناسبت شصتمین سال درگذشت موریس ماترلینک
بلژیک در ۵ ماه مه ۲۰۰۹ شصتمین سال درگذشت نویسندة بزرگ خود، موریس ماترلینک، را با مراسم ادبی ویژه و گستردهای ارج خواهد گذاشت.
موریس ماترلینک ۲۹ اوت ۱۸۶۲ در شهر گان (Gand) ، بلژیک، در خانوادهای بورژوا، محافظهکار و متمکن به دنیا آمد. نخست به تشویق والدین و سنت خانوادگی به تحصیل حقوق پرداخت؛ اما کمی بعد تب ادبیات که در جوانی روح و جانش را ملتهب کرده بود از نو منقلبش کرد.
ماترلینک ادیب، شاعر، نمایشنامهنویس و رسالهنویس قابلی بود که در سال ۱۹۱۱، در ۴۹ سالگی، موفق به دریافت جایزة نوبل ادبیات گشت.
آکادمی سوئد این جایزه را «به خاطر فعالیتهای ادبی چند جانبه و بهویژه برای آثار دراماتیکش» به او اهدا کرد.
در سال ۱۹۰۸، کنستانتین استانیلاوسکی، تئوریسین تئاتر، کارگردان، و بازیگر بلندآوازة روس (۱۹۳۸ ـ ۱۸۶۳) نمایش پرندة آبی او را در مسکو اجرا کرد. و ماترلینک به شهرت جهانی رسید. ادامه مطلب
معمولاً یکی از مهمترین مایههای عظمت در آثار شکسپیر را پرداختن به مفاهیم و مضامین کلی و پرهیز از امور جزئی میدانیم. هیچ شاعری چون او چنین به توصیف سرشت هزار جلوة انسان ننشسته یا با چنان غنایی از حیث سبک، شور و احساس، و لحن و آهنگ، به ترسیم این همه خلجانها و حالات روح انسان نپرداخته. پس اگر بخواهیم بنایی رفیع از تمدن بشری برگزینیم که تا اعصار بعد باقی بماند یا آن را به سیارهای دیگر برند تا آینة تمام نمای روح این موجود خاکی در نظر ساکنان آن سیاره شود، این انتخاب احتمالاً چیزی مگر آثار شکسپیر نخواهد بود زیرا در آثار او حقیقیترین سیمای بشر و بهترین یادبودش را باز مییابیم. با این وصف، باستان شناسان عصر بعد یا کیهان نگاران آن سوی کائنات، پس از بررسی دقیق شرح احوال و آثار شکسپیرمان، از یک حیث دچار بدفهمی دربارة زندگی این موجود خاکی خواهند شد: بعید است بفهمند آدمیزاد چیزی هم به نام دین و مذهب داشته. ادامه مطلب
دیده میشود که بعضی از کسانی که دچار سکته مغزی میشوند یا به نحو دیگری دچار ضایعة مغزی میشوند، زبان آنها نابسامان میشود، یا به زبان فنی، دچار زبانپریشی میشوند در حالی که بعضی دیگر که ظاهراً دچار همین ضایعات میشوند زبان آنها آسیبی نمیبیند. این مشاهدات این سؤال را به میان میکشد که پس در مغز جاهای خاصی هست که به کارکرد زبان اختصاص دارد که چنانچه آن مراکز آسیب ببینند شخص دچار زبانپریشی میشود، ولی اگر این مراکز آسیبی نبینند ضایعات مغزی موجب زبانپریشی نمیشوند. سازمانبندی زبان در مغز از اواسط قرن نوزدهم به طور جدی و همراه با مشاهدات بالینی مورد توجه قرار گرفت. ادامه مطلب
RSS
Facebook
