در مقدمه این یادنامه که به کوشش علی دهباشی و توسط نشر افکار منتشر شده چنین می خوانیم:

« ” او بزرگتر از آثارش بود ” این تعبیر را از دکتر داریوش شایگان دربارۀ شاهرخ مسکوب شنیدم. حلقۀ معاشران و دوستان مسکوب هر یک با تعبیری تحسین آمیز از خلقیات و ویژگی های اخلاقی و سلوک انسانی و عاطفی او یاد کرده اند که در مقالات کتابی که در دست دارید در باب آن به تفصیل خواهید خواند.

افزون بر ویژگی های برجستۀ انسانی، ما با شاهرخ مسکوب متفکر، نظریه پرداز ادبی، شاهنامه و حافظ پژوه یگانه رو به رویم . آنچه که مسکوب در بخشی از آثارش در مورد حافظ و شاهنامه نوشته است، حکایت از زندگی طولانی و عمیق او در « کوی دوست» دارد.

مطالعات دقیق و موشکافانۀ او در حوزۀ ادبیات حماسی غرب و شاهنامۀ فردوسی منجر به خلق آثاری شد که در عرصۀ شناخت اسطوره های شاهنامه و پیشینۀ آن در باورهای دینی و ملی ما ایرانیان ماندگار خواهد ماند و هرگز رنگ کهنگی نخواهد گرفت و هر چه بگذرد ارزش های ناشناخته اش بیشتر نمایان خواهد شد.

یکی دیگر از ویژگی های زندگی اجتماعی آن زنده یاد مسئلۀ روشنفکری اوست؛ این زمینۀ زندگیش مثل همۀ ابعاد دیگر شخصیتش متفاوت با دیگران و اقران اوست. می دانیم که با عضویت در حزب توده در دهۀ بیست وارد جریانات روشنفکری و سیاسی شد، پس از کوتادی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به زندان گرفتار آمد و تأملات  در زندان و بعد حوادث هولناک مجارستان و رفتار شوروی ها و ماجرای ملی شدن نفت و عکس العمل نادرست رفقایش منجر به جدایی و انزجار او از « اردوگاه« و استالینیسم شد. آنچه که مسکوب در نقد روشنفکری این دوره و خودش نوشته است از مهم ترین نقدهای دقیق سیاسی تاریخ معاصر ایران است.

شاهرخ مسکوب و علی دهباشی ـ سخنرانی در تالار آندره مالرو ـ پاریس اردبیهشت ۱۳۷۹

بخش دیگری از کارهای قلمی او، که ناشناخته مانده، یادداشت های روزانۀ وی است. در جایی گفته یا نوشته ام که هر آینه مسکوب این یادداشت ها را به یکی از زبان های رایج این زمان نوشته بود، بدون تردید در کنار یادداشت های روزانۀ کافکا، کامو، یونسکو و … قرار می گرفت. باید « روزها در راه» را بخوانید تا مدعای راقم این سطور را تأیید کنید.

چگونه می توانم این یادداشت را به پایان برسانم و از اصلی ترین وجه شخصیت او یعنی ایران دوستی و اعتقاد به این آب و خاک یاد نکنم. او که عاشقانه به تاریخ و جغرافیای این سرزمین عشق می ورزید سال هایی از عمر پربارش را در غربت گذراند؛ اگر چه قلبش برای این خاک می زد. شاید اگر رشتۀ سخن را به خودش بسپارم گویاتر باشد« به قدری در هوای ایران به سر می برم که انگار نه انگار اینجا زندگی می کنم. پاهایم اینجاست ولی دلم آنجاست. زندگی و هوش و حواس من در جای دوری، که از آن بریده شده ام ، می گذرد، نه در جایی که در آن نیستم».

اکنون شاهرخ مسکوب در حاک وطنی که اینگونه عاشقانه دوستش می داشت خفته است و ما دوستدارانش به یاد و خاطرۀ او این یادنامه را تدارک دیده ایم تا کسانی که او را ندیدند و نسل های بعد بخوانند و او را زنده تر از امروز بیابند. خاک بر او گوارا باد!

در تنظیم مقالات یادنامۀ تلاش کرده ایم به تمامی جنبه های زندگی مسکوب بپردازیم. امیدوارم موفق شده باشیم. »

و مروری می کنیم بر فهرست یادنامۀ شاهرخ مسکوب با عنوان « در اقلیم حضور» :

فهرست مقالات یادنامه شاهرخ مسکوب:

او بزرگ‌تر از آثارش بود/علی دهباشی

یاد مسکوب/ ایرج افشار

مسکوب اقلیم حضور بود/ دکتر داریوش شایگان

عشق داغی است که تا مرگ نیاید نرود/ دکتر حسن کامشاد

پنج تا یک دقیقه/ احمد مسکوب

در موج مواج خاطره‌های گذشته/ کامران فانی

عشقی که با خونش آمیخته بود/ دکتر جلال ستاری

سرگذشت فکری و آثار شاهرخ مسکوب از نظر خود او/یوسف اسحاق‌پور

مسکوب منحصر به فرد بود/ گفتگو با دکتر علی بنوعزیزی

مسکوب، فراتر از کلاس‌های رایج  روشنفکری/ سیروس علی نژاد

در سوگ شاهرخ مسکوب/علی دهباشی

شاهرخ مسکوب روشنفکر ایرانی در مهاجرت/ کریستین ژامبه

با شاهرخ مسکوب در خواب و بیداری/ ایرج پارسی نژاد

نمونۀ ناب و نادر روشنفکر ایرانی/ دکتر رامین جهانبگلو

شاهرخ مسکوب، شاهین بلندپرواز اندیشه و فرهنگ/ دکتر جلیل دوستخواه

حضوری دیگر برای آنکه رفت/ عبدالله کوثری

شاهرخ مسکوب و ما/ دکتر حورا یاوری

تصویر مچالۀ ما/ دکتر صدرالدین الهی

دریغا شاهرخ مسکوب/ مسعود بهنود

زادگاه زاینده در رؤیای مسافر کوچیده از وطن/ احمدکریمی حکاک

شاهرخ مسکوب رفت/ محمّد گُلبن

تماشای گذشت زمان/ایرج‌هاشمی‌زاده

مسکوب، انسانی نمونه در زندگی وهنر/ مهدی تهرانی

در سوگ سیاوش/ گیتی شامبیاتی

روزها در راه/ محمد رحیم اخوت

روزها در راه و سفر در خواب/ محمدرحیم اخوت

تواضع و ادب/ رضا قاسمی

سلیمان سخن/ پرویز براتی

آب را می‌بینی که چه احسان می‌آید/ مهران انصاری

مسکوب به روایت مسکوب/ محمدحسین خسروپناه

مسکوب به روایت مسکوب/ محمدحسین خسروپناه

در سوگ مسکوب/ فرخ امیرفریار

آهنگ‌هایی که مادرم به من آموخت/ علیرضا غلامی

سخن در جان مسکوب / فرنگیس حبیبی

مسکوب در سوگ سیاوش/ احمد کاظمی موسوی

سوگ سیاووش / محمد جلالی چیمه(م. سحر)

£گفتگو                                                                                                                        

درباره سیاست و فرهنگ/ گفت وگوی پاکدامن و شاهرخ مسکوب و….

گفته‌ها دربارۀ تاریخ، سیاست، مدرنیته، فرهنگ و وطن/ شاهرخ مسکوب

دربارۀ سیاست وفرهنگ/ گفت وگوی علی دهباشی با شاهرخ مسکوب

گفت وگو با شاهرخ مسکوب دربارۀ زمان در شاهنامه/ شاهرخ گلستان

£نقد کتاب‌های شاهرخ مسکوب                 

شاهرخ مسکوب و«سیاست و اجتماع»/ دکتر حورا یاوری

شاهنامه و شاهرخ مسکوب/ حسام الدین نبوی نژاد

نقدی بر«مقدمه‌ای بر رستم و اسفندیار»/ دکتر مصطفی رحیمی

نگاهی به آثار مسکوب/ کوروش قنبری

جستاری در شاهنامه/ محبوبه مهاجر

غافل از اسطوره هزاران سیاوش این زمان/ سعید ابوالقاسمی

زیستن در زبان مادری/ فرهاد حیدری گوران

£شب شاهرخ مسکوب     

گزارش مراسم بزرگداشت زنده‌یاد شاهرخ مسکوب/ پروانه ستاری

کارنامه‌ای حالا دیگر تمام/ انوشیروان گنجی‌پور

گزارش مراسم یادبود شاهرخ مسکوب در پاریس

£نامه‌ها                                                                                                                        

بخشی از نامه به یک دوست

نامه‌ای دیگر از شاهرخ مسکوب

نامۀ دوست به شاهرخ/ نسیم خاکسار

نامه از دوستی تازه/ نعیم نبیلی

یادی از شاهرخ مسکوب/ ناصر زراعتی

چندنامه

نامه دوست آزرده خاطر

£از آثار مسکوب                                                                                                            

یادگارهایی از شاهرخ مسکوب

- الف.خاطرات                                                                                                               

روزها در راه

خاطراتی از بزرگ علوی

ـ ب. نوشته‌ها                                                                                                                              

مقدمه‌ای بررستم و اسفندیار

قصۀ سهراب و نوشدارو

شاهنامه و تاریخ

زین آتش نهفته

ملاحظاتی دربارۀ شاهنامۀ فردوسی

درباره سیاست و فرهنگ

دربارۀ خیزاب‌ها

ای سرزمین من!

ـ ج. ترجمه                                                                    

سخنی دیگر در باب: «پسر ایران از مادرش بی‌اطلاع است»

یوسف اسحاق‌پور/ شاهرخ مسکوب

تصاویر و اسنادی از نامه‌ها و دستنویس‌ها و آلبوم عکس شاهرخ مسکوب

احسان نراقی، علی دهباشی و قمر آریان

خاموشی دو زن ادبیات ایران در یک ماه ( به نقل از روزنامۀ شرق ـ شنبه ۲۶ فروردین ۱۳۹۱)

هنوز به چهلم سیمین دانشور نرسیده‏ ایم که زنی دیگر، قمر آریان، از کاروان ادب و فرهنگ ایران درگذشت. اتفاقاً این دو دوست و هم نسل بودند. حیات ادبی این دو زن، سیمین و قمر در دو شاخه از فرهنگ ایران اهمیت پیدا می‏کند که طی چندین دهه تداوم داشته است.

از پاییز ۱۳۵۲ که فرم‏های حروفچینی شده کتاب « فرار از مدرسه» دکتر زرین کوب را از چاپخانه به منزل استاد می‏رساندم مورد مرحمت و لطف این زن و شوهر قرار داشتم. به ویژه قمر آریان که نهایت مهربانی و مهربانی بود.

بر این باورم و می‏ دانم بسیاری از صاحب نظران این نظر بنده را تأیید می‏ کنند که اگر قمر آریان در زندگی استاد زرین کوب بود ما هرگز آثاری در این وسعت از قلم زرین کوب در اختیارمان قرار نمی‏ گرفت. قمر آریان به معنای مطلق کلمه خود را وقف زرین کوب کرده بود. به تمام و کمال. بیش از نیم قرن با زرین کوب زندگی کرد، از همدرسی دانشکده ادبیات تا آخرین روزهای زندگی.

قمر آریان در محضر استادانی همچون بدیع‏الزمان فروزانفر، احمد بهمنیار، علی اصغر حکمت، جلال همایی ، محمد معین و ذیبح‏ الله صفا ادبیات کلاسیک ایران آموخت و رسالۀ دکتری خود را در سال ۱۳۳۶ با موضوع « مسیحیت و تأثیر آن در ادب فارسی» با درجه بسیار خوب گذرانید. سالها در دانشگاه ملی ( شهید بهشتی) تدریس کرد. یک دوره ریاست هنرستان هنرهای تجسمی را بر عهده داشت. شش سال هم در هنرستان عالی موسیقی تدریس داشت. یک سال در غیاب ایرج افشار سردبیر مجله راهنمای کتاب بود. و همچنین به کار تألیف و ترجمه هم می‏ پرداخت. شعر می‏ سرود و بسیار خوب و توانا. او و برادرش، دکتر علیرضا آریان در مشهد از نوجوانی به حلقۀ ادبی زنده یاد محمود فرخ رفت و آمد داشتندو کتاب مفصل و بسیار مهم استاد دانشگاه پرینستون، پروفسور فیلیپ حتّی  با عنوان « شرق نزدیک در تاریخ» را که یک سرگذشت پنج هزار ساله است ترجمه کرد . بعد به ترجمۀ کتاب مهمتری از ایران‏شناس و اسلام‏شناس برجستۀ آلمانی پروفسور برتولد اشپولر دست زد که با عنوان « جهان اسلام» منتشر شد. و در همین سالهای بعد از انقلاب رسالۀ دکتری خود را دوباره ویرایش کرد که منتشر شد و در دوران تدریس هنر ایران در دانشکده هنرهای زیبا کتاب جامعی دربارۀ « کمال الدین بهزاد» منتشر نمود که بارها تجدید چاپ شده است.

در فواصل تألیفات و ترجمه ‏ها، مقالات ارزشمندی نوشت که هنوز پس از گذشت سالها به آن مقالات ارجاع داده می‏ شود: « ملاحظاتی در باب سبک عراقی در شعر فارسی»، « در باب سبک خراسانی در شعر فارسی» و دهها ترجمه از آثار ادگار آلن پو، آرتور شنیتسلر، آرتورکریستین سن و …

امروز ( شنبه) ساعت ۹ صبح او را از محل ساختمان‏های بهجت آباد بدرقه می‏ کنیم و دوشنبه ساعت ۴ تا ۵/۵ در مسجد نور ( میدان فاطمی) مجلس یادبودش برگزار می‏ شود.

دستخطی از دکتر عبدالحسین زرین کوب و قمر آریان

با دکتر عبدالحسین زرین کوب و شهاب دهباشی

دکتر قمر آریان :

نوشتن برایم دشوار است. مدتی است که بیماری توانم را گرفته و کارهایی که در دست داشتم متوقف شده، ولی خدا را شکر می‌کنم که از خواندن باز نماندم و همه مطالب شماره‌های اخیر بخارا را خواندم و سردبیر لایق آن را تحسین کردم.

من علی دهباشی را از زمانی که نوجوانی بیش نبود می‌شناسم. تصور می‌کنم اوایل دهه ۵۰ بود. نمونه‌های حروفچینی شده کتاب «از کوچه رندان» همسرم [دکتر زرین‌کوب] را برای تصحیح به منزل ما می‌آورد و می‌برد. ادب، تواضع، متانت و تیزهوشی دهباشی من و همسرم را تحت‌تاثیر قرار داد. باز یادم است سال‌ها پیش که من و همسرم برای یک‌سالی در لندن بودیم دکتر زرین‌کوب تمام وقت مشغول نوشتن کتاب «روزگاران» (تاریخ ایران از آغاز تا سقوط سلطنت) بود. دهباشی برای کنفرانس ایران‌شناسان به اروپا آمده بود و بعد مدتی هم در کتابخانه‌ای در لندن کار می‌کرد.بیشتر بعدازظهرها را با هم می‌گذراندیم. در این دیدارهای مشترک دکتر زرین‌کوب بخش‌هایی از کتاب را می‌خواند. دهباشی اصرار داشت که همسرم دوره پهلوی را هم بنویسد. کتاب تا پایان قاجاریه ختم می‌شد. دکتر زرین‌کوب تمایل نداشت و می‌گفت: تحمل وجود ندارد. آنچه را که من می‌خواهم بنویسم طرفداران و مخالفان سلطنت را راضی نخواهد کرد و حوصله جار و جنجال ندارم. سرانجام این علی دهباشی بود که همسرم را مجاب کرد که این فصل را نوشت که حتما خوانده‌اید. اتفاقا همان‌طور که همسرم حدس می‌زد شد. ولی جوانان با یک نگاه تاریخی بدون تعصب به یک دوره تاریخ ایران آشنا شدند. اگر بگویم که مجله کلک و بخارا تنها نشریه فارسی بود که من و زرین‌کوب می‌خواندیم اغراق نکرده‌ام. دکتر زرین‌کوب و من به صداقت، کوشش و تلاش دهباشی در عرصه فرهنگ اعتقاد داشتیم. حوادثی در زندگی دهباشی و فرزندش پیش آمد که فوق‌العاده نگرانش بودیم. ولی می‌بینم که با چه متانت و سکوتی این موج سهمگین را پشت سر گذاشته است. دهباشی به آنچه که از دست داد شهرت نداشت. او را به کار، اخلاق و سخت‌کوشی می‌شناسند و سال‌ها چنین باد. ( به نقل از ویژه نامه روزنامه کارگزاران ـ دوم تیر ماه ۱۳۸۶)

دکتر عبدالحسین زرین کوب و علی دهباشی

عکسی دیگر از دکتر عبدالحسین زرین کوب به همراه علی دهباشی

پیکر سیمین دانشور روی دست دوستداران فرهنگ و ادب ایران تشییع شد تا در آرامگاه ابدی‌اش آرام گیرد.
به گزارش خبرنگار بخش ادب خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، مراسم تشییع پیکر بانوی ادبیات داستانی ایران صبح امروز (یکشنبه، ۲۱ اسفندماه) با حضور جمعی از علاقه‌مندان آثار سیمین دانشور و ادبیات ایران از مقابل تالار وحدت به سمت قطعه‌ی هنرمئدان بهشت زهرا (س) برگزار شد.
در ابتدای این مراسم که با حضور چهره‌های مختلف فرهنگی و هنری همراه بود، سخنرانی سیمین دانشور درباره‌ی هنر معاصر پخش شد و صدای این نویسنده در فضا طنین انداخت. همچنین پیام تسلیت سیدمحمد حسینی ـ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ـ توسط رضا حمیدی خوانده شد.
در ادامه، بهمن دری ـ معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ـ با عرض تسلیت از طرف مجموعه‌ی وزارت ارشاد، گفت: به من می‌گفتند این اواخر سیمین دانشور کج‌خلق شده؛ ولی وقتی خدمتش رسیدم، این‌گونه نبود. او کتابی به من هدیه داد و وقتی به او گفتم امضایش کنید، بعد کتاب را امضا کرد و توسط دوستی برایم فرستاد.
دری با بیان این‌که سیمین دانشور در عرصه‌ی داستان‌نویسی حرف اول را می‌زد و فکر نمی‌کنم کسی بتواند در داستان‌نویسی به تبحر او برسد، عنوان کرد: او در زمان جوانی‌اش نیز کیفیت داستان‌هایش یک سر و گردن بالاتر از نویسنده‌های هم‌سن و سالش بود.
معاون فرهنگی وزارت ارشاد در بخش دیگری از صحبت‌هایش گفت: سیمین دانشور همواره در کارهای خیر شرکت می‌کرد. بعد از انقلاب و در بحبوحه‌ی انقلاب و جنگ، کمک‌های زیادی به رزمندگان می‌کرد. همچنین در زمان زلزله‌ی بم و رودبار، کمک‌های زیادی به مردم زلزله‌زده کرد.
دری در ادامه گفت:‌ دانشور به ساده‌نویسی معتقد بود و کتاب «سووشون» نقطه‌ی اوج کارهای ساده و در عین حال عمیق اوست.
او همچنین اظهار کرد: وزارت ارشاد تلاش می‌کند اگر اثری از سیمین دانشور به جا مانده است و یا باید تجدید چاپ شود، آن‌ها را چاپ و در نمایشگاه کتاب در فرم خاصی عرضه کند که این موضوع متقارن با هشتم اردیبهشت، روز تولد سیمین دانشور، نیز هست.
در ادامه‌ی این مراسم، غلامرضا امامی در سخنانی گفت:‌ توی این شهر شلوغ، در خیابان عشق، در کوچه‌ی اول‌، میان بن‌بست ارض و سماء خانه‌ای است که جلال ساخته است؛ خانه‌ای که جلال برای سیمین ساخته و هنوز پابرجا مانده است. او این خانه را رها نکرد. این خانه، خانه‌ی دل او و خانه‌ی دل ماست. این خانه هنوز سخن می‌گوید. تاریخ ادبی و اجتماعی این سرزمین در آن خانه نقش بسته است و امیدوارم این خانه برای این سرزمین بماند.
این نویسنده سپس به جمله‌هایی از سیمین دانشور اشاره کرد و از قول این بانوی داستان‌نویس گفت: زندگی سرودی است، با محبت بخوانش و بدان اصل زندگی، سفر میان زایش و مرگ است.
امامی در ادامه عنوان کرد: او را هرگز نمی‌یابم که رفته باشد. ‌سیمین سفر به خیر! آخرین سفر به خیر! امروز به دیدار جلال می‌روی. از او بیاموزیم دانایی،‌ دل به مردم دادن‌ و راه خود رفتن و بسیاری از چیزهای دیگر را. سیمین دانشور امروز به ابدیت و بی گمان به آستان بهشت جای دارد. بر فراز سیمین، درخت پرادب این سرزمین، درخت‌ها خواهد بود و در کنار آن‌ها نهال‌ها و نسل‌های بعدی به این بانو و همسرش سپاس خواهند گفت. جلال آبروی اهل قلم بود.
در ادامه‌ی مراسم، علی دهباشی در سخنانی گفت: در این جمع گسترده‌ی ما کیست که با دانشور زندگی نکرده باشد و بیش‌تر از من با او انس و مجالست نداشته باشد؟ حضور وسیع شاعران و نویسندگان و مقامات فرهنگی در این مراسم نشان می‌دهد که دانشور از چه جایگاهی در ادب معاصر ما برخوردار بوده است.

او همچنین گفت: سه نسل از ما با رمان‌ها و آثار دانشور زندگی کرده‌ایم و همیشه دم گرم،‌ پرمهر و مهربانش آرامش‌بخش همه‌ی ما بود. من به نمایندگی از دو تن از بازماندگان سیمین دانشور موظف شدم از حضور شما در این‌جا تشکر کنم؛ ویکتوریا دانشور و لیلی ریاحی و خاندان جلال آل احمد .
دهباشی با خواندن شعری از فریدون مشیری که سیمین دانشور آن را دوست داشت و در هنگام خواندن آن صدایش با بغض و اندوه همراه بود، سخنانش را به پایان رساند.
به گزارش ایسنا،‌ پیکر سیمین دانشور پس از اقامه‌ی نماز توسط حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمود دعایی، به سمت قطعه‌ی هنرمندان بهشت زهرا (س) تشییع شد تا بانوی داستان ایران در آرامگاه ابدی‌اش به خاک سپرده شود.
مراسم تشییع پیکر سیمین دانشور با حضور چهره‌های مختلف فرهنگی و هنری همراه بود. از جمله حاضران در این مراسم، جواد مجابی، منیژه محامدی، احمد میراحسان، مسعود جعفری، فرخنده حاجی‌زاده، صدیق تعریف، احسان نراقی، سیمین بهبهانی، ابوالحسن تهامی، لیلی گلستان، حبیب‌الله پیمان، فرید مرادی، سهیل محمودی، داریوش شایگان، غلامحسین سالمی، ناهید توسلی، مصطفی رحماندوست، محمود معتقدی، عظیم زرین‌کوب، نعمت احمدی، محمد دهقانی، هرمز همایون‌پور، احمد مسجدجامعی، بزرگمهر رفیعا، محمد سریر، حسین سناپور، محمد قاسم‌زاده، حسن اصغری، کامبیز درمبخش و بهمن فرمان‌آرا بودند

پیکر سیمین دانشور روی دست دوستداران فرهنگ و ادب ایران تشییع شد تا در آرامگاه ابدی‌اش آرام گیرد.
به گزارش خبرنگار بخش ادب خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، مراسم تشییع پیکر بانوی ادبیات داستانی ایران صبح امروز (یکشنبه، ۲۱ اسفندماه) با حضور جمعی از علاقه‌مندان آثار سیمین دانشور و ادبیات ایران از مقابل تالار وحدت به سمت قطعه‌ی هنرمئدان بهشت زهرا (س) برگزار شد.
در ابتدای این مراسم که با حضور چهره‌های مختلف فرهنگی و هنری همراه بود، سخنرانی سیمین دانشور درباره‌ی هنر معاصر پخش شد و صدای این نویسنده در فضا طنین انداخت. همچنین پیام تسلیت سیدمحمد حسینی ـ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ـ توسط رضا حمیدی خوانده شد.
در ادامه، بهمن دری ـ معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ـ با عرض تسلیت از طرف مجموعه‌ی وزارت ارشاد، گفت: به من می‌گفتند این اواخر سیمین دانشور کج‌خلق شده؛ ولی وقتی خدمتش رسیدم، این‌گونه نبود. او کتابی به من هدیه داد و وقتی به او گفتم امضایش کنید، بعد کتاب را امضا کرد و توسط دوستی برایم فرستاد.
دری با بیان این‌که سیمین دانشور در عرصه‌ی داستان‌نویسی حرف اول را می‌زد و فکر نمی‌کنم کسی بتواند در داستان‌نویسی به تبحر او برسد، عنوان کرد: او در زمان جوانی‌اش نیز کیفیت داستان‌هایش یک سر و گردن بالاتر از نویسنده‌های هم‌سن و سالش بود.
معاون فرهنگی وزارت ارشاد در بخش دیگری از صحبت‌هایش گفت: سیمین دانشور همواره در کارهای خیر شرکت می‌کرد. بعد از انقلاب و در بحبوحه‌ی انقلاب و جنگ، کمک‌های زیادی به رزمندگان می‌کرد. همچنین در زمان زلزله‌ی بم و رودبار، کمک‌های زیادی به مردم زلزله‌زده کرد.
دری در ادامه گفت:‌ دانشور به ساده‌نویسی معتقد بود و کتاب «سووشون» نقطه‌ی اوج کارهای ساده و در عین حال عمیق اوست.
او همچنین اظهار کرد: وزارت ارشاد تلاش می‌کند اگر اثری از سیمین دانشور به جا مانده است و یا باید تجدید چاپ شود، آن‌ها را چاپ و در نمایشگاه کتاب در فرم خاصی عرضه کند که این موضوع متقارن با هشتم اردیبهشت، روز تولد سیمین دانشور، نیز هست.
در ادامه‌ی این مراسم، غلامرضا امامی در سخنانی گفت:‌ توی این شهر شلوغ، در خیابان عشق، در کوچه‌ی اول‌، میان بن‌بست ارض و سماء خانه‌ای است که جلال ساخته است؛ خانه‌ای که جلال برای سیمین ساخته و هنوز پابرجا مانده است. او این خانه را رها نکرد. این خانه، خانه‌ی دل او و خانه‌ی دل ماست. این خانه هنوز سخن می‌گوید. تاریخ ادبی و اجتماعی این سرزمین در آن خانه نقش بسته است و امیدوارم این خانه برای این سرزمین بماند.
این نویسنده سپس به جمله‌هایی از سیمین دانشور اشاره کرد و از قول این بانوی داستان‌نویس گفت: زندگی سرودی است، با محبت بخوانش و بدان اصل زندگی، سفر میان زایش و مرگ است.
امامی در ادامه عنوان کرد: او را هرگز نمی‌یابم که رفته باشد. ‌سیمین سفر به خیر! آخرین سفر به خیر! امروز به دیدار جلال می‌روی. از او بیاموزیم دانایی،‌ دل به مردم دادن‌ و راه خود رفتن و بسیاری از چیزهای دیگر را. سیمین دانشور امروز به ابدیت و بی گمان به آستان بهشت جای دارد. بر فراز سیمین، درخت پرادب این سرزمین، درخت‌ها خواهد بود و در کنار آن‌ها نهال‌ها و نسل‌های بعدی به این بانو و همسرش سپاس خواهند گفت. جلال آبروی اهل قلم بود.
در ادامه‌ی مراسم، علی دهباشی در سخنانی گفت: در این جمع گسترده‌ی ما کیست که با دانشور زندگی نکرده باشد و بیش‌تر از من با او انس و مجالست نداشته باشد؟ حضور وسیع شاعران و نویسندگان و مقامات فرهنگی در این مراسم نشان می‌دهد که دانشور از چه جایگاهی در ادب معاصر ما برخوردار بوده است.
او همچنین گفت: سه نسل از ما با رمان‌ها و آثار دانشور زندگی کرده‌ایم و همیشه دم گرم،‌ پرمهر و مهربانش آرامش‌بخش همه‌ی ما بود. من به نمایندگی از دو تن از بازماندگان سیمین دانشور موظف شدم از حضور شما در این‌جا تشکر کنم؛ ویکتوریا دانشور و لیلی ریاحی و خاندان جلال آل احمد .
دهباشی با خواندن شعری از فریدون مشیری که سیمین دانشور آن را دوست داشت و در هنگام خواندن آن صدایش با بغض و اندوه همراه بود، سخنانش را به پایان رساند.
به گزارش ایسنا،‌ پیکر سیمین دانشور پس از اقامه‌ی نماز توسط حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمود دعایی، به سمت قطعه‌ی هنرمندان بهشت زهرا (س) تشییع شد تا بانوی داستان ایران در آرامگاه ابدی‌اش به خاک سپرده شود.
مراسم تشییع پیکر سیمین دانشور با حضور چهره‌های مختلف فرهنگی و هنری همراه بود. از جمله حاضران در این مراسم، جواد مجابی، منیژه محامدی، احمد میراحسان، مسعود جعفری، فرخنده حاجی‌زاده، صدیق تعریف، احسان نراقی، سیمین بهبهانی، ابوالحسن تهامی، لیلی گلستان، حبیب‌الله پیمان، فرید مرادی، سهیل محمودی، داریوش شایگان، غلامحسین سالمی، ناهید توسلی، مصطفی رحماندوست، محمود معتقدی، عظیم زرین‌کوب، نعمت احمدی، محمد دهقانی، هرمز همایون‌پور، احمد مسجدجامعی، بزرگمهر رفیعا، محمد سریر، حسین سناپور، محمد قاسم‌زاده، حسن اصغری، کامبیز درمبخش و بهمن فرمان‌آرا بودند

عکس ها از : همت خواهی

• برساحل جزیرۀ سرگردانی

( جشن­ نامۀ دکتر سیمین دانشور)

• به کوشش علی دهباشی
• تهران. انتشارات سخن، تیراژ ۳۳۰۰ نسخه
• ۱۳۸۳ ش. ۱۲۴۸ صفحه، مصور، وزیری

یکی دیگر از کارهای خوب و ماندگاری که اخیرا! به همت توان فرسای علی دهباشی مدیر مجله بخارا انتشار یافته، جشن نامۀ ارزندۀ دکتر سیمین دانشور نویسنده و مترجم آگاه روزگار ما است. ظاهراً نام این جشن نامه برگرفته از یکی از داستانهای سرکار خانم دانشور است. باید از ناشر محترم این کتاب سپاسگزار بود که کتاب را به بهترین چاپ و جلد به بازار نشر عرضه داشته است. این کتاب دارای ۱۲۴۸ صفحه است. از سالها پیش از جناب دهباشی شنیدم که در تدارک است که این کتاب را در دو مجلد منتشر کند. گویا به علت کمبود کاغذ آقای دهباشی نزدیک به ۹۰۰ صفحه کتاب را که جلد دوم این جشن نامه است به فرصتی دیگر موکول کرده است.

این کتاب به چند بخش تقسیم شده و مؤلف محترم با یک حوصلۀ درخورستایش مطالب کتاب را به قرار زیر تدوین و بخش بندی کرده است.

قسمت اول:

زندگی نامۀ خانم دانشور/سالشمار سیمین دانشور/کتابشناسی خانم دانشور. پدر سیمین دانشور

قسمت دوم:

درباره سیمین و خاطراتی از او

این بخش از کتاب از صفحۀ ۴۵ آغاز می شود و دربردارندۀ چهارده مطلب است که تا صفحه ۱۱۵ کتاب را دربرگرفته است.

قسمت سوم:

نقد آثار خانم سیمین دانشور است.

این بخش نیز فهرست و دربرگیرندۀ یازده مطلب است که تا صفحه ۲۲۵ کتاب را شامل است.

قسمت چهارم:

نقدهایی است که دربارۀ سووشون و مجموعه­ های داستان خانم دانشور تدوین شده این قسمت به بیست و هفت موضوع اختصاص دارد و گزیدۀ نقدهایی است که دربارۀ کتاب خانم دانشور سووشون نوشته شده است.

قسمت پنجم:

این قسمت اختصاص به معرفی و نقدهایی دارد که « سی و پنج مطلب در مورد جزیرۀ سرگردانی خانم دانشور نوشته اند و از عناوین مطالب پیداست که بخش مهمی از کتاب است.

قسمت ششم:

این بخش نیز اختصاص به گفتگوهایی دارد که با سیمین دانشور انجام داده اند و در مجموع نه گفتگو و موضوع را دربردارد.

قسمت هفتم:

اشعاری است خطاب به خانم دانشور از گویندگانی چون سیمین بهبهانی، خوئی، حسین منزوی، هومن و … که دربردارندۀ هیجده شعر است.

قسمت هشتم: اختصاص به گزیده ای از نمونه های آثار خانم دانشور دارد که از ص ۱۱۳۱/۱۱۸۱ را به خود اختصاص داده است و نوشته هایی از خواندنی به خصوص نوشته خانم دانشور درباره پروین.

قسمت نهم:

دربردارندۀ تصاویری است از خانم دانشور، جلال آل احمد و دوستان خانم دانشور ، که بسیاری از این تصویرها برای نخستین مرتبه در اینجا به چاپ رسیده اند و دوران مختلف زندگانی خانم دانشور را نشان می دهند.

سالها است چاپ و نشر جشن نامه، یادنامه ها و بزرگداشت نامه ها در کشور ما رواج دارد. مطالب بسیاری از آنها ارتباط با موضوع کتاب ندارد. اما این جشن نامۀ خانم سیمین دانشور از آن جهت قابل اهمیت است که مطالب تدوین شده اختصاص به معرفی و نقد آثار خانم دانشور دارد و علاوه بر اینکه خواننده با مطالعۀ مطالب این کتاب خانم دانشور و آثار ماندگار او را می شناسد با محاسن و معایب داستان نویسی از نظر کلی آشنا می شود. بسیاری از نوشته های این کتاب با دقت و موشکافی خاصی تحریر شده . خواننده ای که با آثار خانم دانشور آشنایی دارد متوجه می شود که نویسندگان آنچه را دربارۀ خانم دانشور نوشته اند تا چه پایه و مایه به حقیقت نزدیک است.

آثار خانم دانشور پرخواننده است و هر اثری که از او انتشار یافته خیلی زود در بازار نشر جای خود را باز کرده است تا خواننده ای خود این کتاب را به دست مطالعه نگیرد نمی تواند به ارزش این کتاب پی ببرد و زحماتی را که کوششگر آن در سر تدیون اثر بر خود هموار کرده به خوبی شناخته شود.

بار دیگر انتشار این اثر ارزنده را به آقای علی دهباشی و ناشر محترم آن تبریک می گویم. شک ندارم که این اثر در میان کتاب های مشابه از ویژگی های ممتازی برخوردار است و خوانندگان از مطالعۀ آن سود بسیار خواهند برد.

    بانو سیمین دانشور در سال ۱۳۰۰ خورشیدى در شیراز در خاندانى اهل علم و هنر چشم به جهان گشود. آموزش ابتدایى و متوسطه را در دبستان و دبیرستانهاى شیراز به پایان بُرد و در آزمون نهایى دوره متوسطه با معدل ۲۵/۱۹ شاگرد اول سراسر کشور شد. بعد راهى تهران گردید و در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به آموختن زبان و ادب پارسى پرداخت. در سال ۱۳۲۸ به اخذ درجه دکترى نایل آمد. در سال ۱۳۲۹ با زنده یاد جلال آل احمد نویسنده بلند آوازه معاصر همسر و همراه شد. در سال ۱۳۳۱ ــ ۱۳۳۲ در دانشگاه استنفرد در کالیفرنیاى امریکا در رشته زیبایى‏شناسى بسى نکته‏ها آموخت. سال ۱۳۳۲ به ایران بازگشت و از آن پس مدّت ۳۴ سال به آموزش و پرورش فرزندان ایران زمین عمر گُذاشت. از دکتر سیمین دانشور تاکنون کتابهاى ذیل منتشر شده است:

۱٫ آتش خاموش، ۱۳۲۷ (مجموعه ۱۶ داستان)

۲٫ شهرى چون بهشت، ۱۳۴۰ (مجموعه ۱۰ داستان)

۳٫ سووشون، ۱۳۴۸ (رُمان)

۴٫ به کى سلام کنم؟ ۱۳۵۹ (مجموعه ۱۰ داستان)

۵٫ جزیره سرگردانى، ۱۳۷۲ (رُمان)

۶٫ از پرنده‏هاى مُهاجر بپرس، ۱۳۷۵ (مجموعه ۱۰ داستان)

۷٫ ساربان سرگردان (جلد دوم جزیره سرگردانى)، ۱۳۸۰

    افزون بر این‏ها دکتر دانشور از ۱۳۲۸ آثارى متعدد از نویسندگان غربى ترجمه و منتشر کرده است که در این مجموعه، این بخش از کارنامه فرهنگى وى، نقد و بررسى نشده است.

    بر ساحل جزیره سرگردانى «جشن نامه دکتر دانشور» است که به همّت على دهباشى چاپ و منتشر شده و از بخش‏هاى ذیل ترکیب یافته است:

۱٫ سالشمار زندگى دکتر دانشور

۲٫ کتابنامه وى

۳٫ درباره سیمین و خاطراتى از او

۴٫ نقد آثار سیمین

۵٫ نقدهایى درباره سووشون و مجموعه‏هاى داستان وى

۶٫ نقدهایى درباره جزیره سرگردانى

۷٫ گفت و گوها

۸٫ شعرهایى در ستایش سیمین

۹٫ نمونه‏هایى از آثار سیمین

۱۰٫ تصاویر

    در این مجموعه، نقدها و بررسى‏ها عمدتا درباره سووشون (رمان موفق خانم دانشور)، قصه‏ها و داستان‏هاى بلند او و آخرین رُمان وى، جزیره سرگردانى است که تاکنون دو جلد آن منتشر شده و گویا جلد سومى هم در پى خواهد داشت.

    امّا منتقدان آثار خانم دانشور درباره آخرین رمان وى (جزیره سرگردانى) اتفاق نظر ندارند و بیشتر به جنبه‏هاى منفى و ضعف ساختار رُمان پرداخته‏اند. در یک مورد هم دکتر حسین پاینده، جزیره سرگردانى را اثر پسامُدرن دانسته است.

    مهدى قریب در نقدى «بر جزیره سرگردانى» مى‏نویسد: داستان نویسان بزرگ ما را چه مى‏شود و بخشى از تفکّر حاکم بر ادبیات داستانى ما تا به کجا و تا به کى مى‏خواهد همچون شعر امروز با جلوه‏هاى گونه‏گون بحران در فُرم و محتوا دست به گریبان باشد؟ آقاى قریب در نقد ده صفحه‏اى خود کلّ این رمان را رد و نفى کرده است. وى مى‏نویسد: «مى‏توان این آخرین اثر خانم دانشور را فقط در دو کلمه «بسیار بد» توصیف کرد، مى‏توان درباره آن مطلقا سکوت کرد و مى‏توان هم به اندازه حجم خود کتاب درباره ساخت معیوب، تکنیک کهنه و مستعمل، زبان سُست، تفکّر مخدوش و… آن مثال آورد و در هر سه حالت هم مطمئن بود که حقّ مطلب به خوبى ادا شده است.

    حسن میرعابدینى نیز مى‏نویسد: «رمان در بازسازى فضاى سیاسى مورد نظر موفق نیست و تصویر زنده‏اى از شیوه زندگى و عمل کرد چریک‏ها ارائه نمى‏دهد و به دنیاى آنان راه نمى‏برد. مثلاً هیچ شناختى از شخصیّت و نوع زندگى مرتضى که مرگش مراد را دگرگون مى‏کند نمى‏یابیم. نویسنده از گذشته و منش مراد و سلیم نیز اطلاع دقیقى نمى‏دهد تا خواننده در بستر سیاسى ــ اجتماعى رمان قرار بگیرد. اینان در حدّ تیپ مى‏مانند و فردیت خاص خود را نمى‏یابند… تلاش نویسنده براى پاى بندى به گُزارش دقیق از تاریخ با سرشت تخیّلى رمان در تضاد قرار مى‏گیرد و آن را به مقاله‏اى نظرى تبدیل مى‏کند. پیوند دنیاى شخصیّت‏هاى رمانى و دنیاى شخصیّت‏هاى تاریخى از چفت و بست محکمى برخوردار نیست. انگار که دنیاى شخصیت‏هاى رُمانى بهانه‏اى باشد براى باز تاباندن ایده‏هاى چیره بر یک دوره. چنین است که سطح داستانى رُمان در حد توضیح دهنده سطح گزارشى، پایین آورده مى‏شود. نویسنده مى‏توانست به گونه‏اى درباره آل احمد یا ملکى بنویسد که گویى شخصیت‏هایى داستانى و برآمده از دل ماجراهاى داستان هستند و نه مردان مشهور تاریخى.

    عبدالعلى دستغیب نیز رمان «جزیره سرگردانى» را در کُل، اثرى ناموفق مى‏داند.

    بارى، دکتر سیمین دانشور، نویسندگى را در روزنامه‏هاى محلّى شیراز از ۱۳۱۶ با نوشتن مقاله‏اى با عنوان «زمستان بى‏شباهت به زندگى ما نیست» آغاز کرد و تاکنون یکسره عمر در کار نویسندگى گذرانده است.

    در این مجموعه افزون بر نقد و بررسى رمان‏ها و قصّه‏هاى کوتاه و بلند وى، چند اثر او مانند سوترا، به کى سلام کنم و… تجزیه و تحلیل شده است.

    سخن کوتاه این که مجموعه «بر ساحل جزیره سرگردانى» اثرى است خواندنى، ماندنى و داشتنى. خواندن این مجموعه را به همه دوستداران آثار بانو دکتر دانشور به ویژه جوانان مستعدى که در قلمرو نویسندگى و نقد و تجزیه و تحلیل ادب معاصر ایران قلم و قدم مى‏زنند توصیه مى‏کنیم. و براى آقاى دهباشى عزیز بهروزى و پیروزى در راه اعتلاى فرهنگ ایران را آرزومندیم.

۱۲/۹/۱۳۸۴

۱٫ بر ساحل جزیره سرگردانى، ص ۶۳۸، ص ۶۴۶

۲٫ بر ساحل جزیره سرگردانى، ص ۱۴۳ ــ ۱۴۴

۳٫ ٍ ٍ صص ۵۱۰ ــ ۵۲۴٫

سیمین دانشور که با ابتلا به آنفولانزا ده روز در بستر بیماری بود،بعد از ظهر پنجشنبه ۱۸ اسفند ماه ۱۳۹۰ چشم از جهان فروبست

برگی از بخارا ۷۵ ( فروردین ـ تیر ۱۳۸۹) جشن نامه دکتر سیمین دانشور

بخارا ۸۵ با بهاریه‌ آغاز می‌شود، یادداشتی به‌قلم آیدین آغداشلو، به‌پیشواز نوروز ۹۱ .

نه‌گفتن‌ها و نرفتن‌ها یادگاری است از ایرج افشار که به‌مناسبت اولین سالگرد درگذشت ایشان به‌چاپ رسیده؛ چند برگی از خاطرات ایرج افشار «از این دفتر بی‌معنی» به‌زودی به‌صورت کتاب منتشر خواهد شد و توضیح آن در مقدمه مقاله آمده است.

یاد مولانا بخشی است که به مقاله دکتر محمدعلی موحد اختصاص دارد، با عنوان ای که درون جان من تلقین شعرم می‌کنی. این مقاله که متن سخنرانی دکتر موحد در همایش جهانی از بلخ تا قونیه (۲۶ و ۲۷ آذرماه ۱۳۹۰ ـ دایره‌المعارف بزرگ اسلامی) بوده، توسط ایشان برای چاپ در بخارا بازبینی شده است. دکتر موحد در این مقاله از جمله به شرح این نکات می‌پردازد که «ورود مولانا در عرصۀ شاعری، پس از انقلاب روحی و تغییر احوالی بود که بر اثر مصاحبت با شمس در وی پدیدار گشت… شعر مولانا از ساحت عرفان وی جدا نیست.»

روژه مارتن دوگار و حماسة دست نیافتنی عنوان اولین مقاله بخش نقد ادبی است ترجمه دکتر عزت‌الله فولادوند و انتخاب ایشان برای چاپ در این شماره. دکتر فولادوند در ابتدای مقاله به معرفی و شرح حال هنری استیوارت هیوز، نویسنده مقاله، پرداخته‌اند. در این مقاله می‌خوانیم: «روژه مارتن دوگار به بیش از یک معنا چهره‌ای متعلق به مرحلة گذار و انتقال بود. مدتها رفیق و رایزن آندره ژید بود و درست پیش از آغاز جنگ جهانی اول، در جوانی، به حلقة نویسندگان نوول روو فرانسز پیوست و می شد او را، به این مناسبت، یکی از آخرین افراد نسل کلاسیک و، در عین حال، یکی از منادیان ادبیات آیندة تعهد به شمار آورد».

شوک فرهنگی بخشی است از ترجمه فارسی کتاب در حال چاپ «سنت و تجدد» به‌قلم آدونیس، شاعر و محقق عرب. او می‌پرسد: «آیا امروزه ممکن است که عرب در فکر، هنر و شعر خود، همان موضوعی را دنبال کند که تمدن او در گذشته مطرح ساخته است؟ …اگر مسئله متفاوت است، پرسشهای آن نیز باید متفاوت باشند و پاسخ  ما به این پرسشها، نیز باید مغایر با پاسخ‌های گذشته باشد و به ناگزیر در آینده باید سبک این پرسش‌ها با سبک پرسش‌های قدیمی، از لحاظ زیبایی‌شناسی متفاوت باشد.» مترجم این کتاب حبیب‌الله عباسی است.

پوشکین، نقد و نثر و تراژدیهای کوچک سومین مقاله بخش نقد ادبی به قلم علی بهبهانی است: «گزارش فشرد‌ه‌‌ای‌ از آثار غیر شعری پوشکین که از ترجمه فارسیِ «تاریخ ادبیات روس» گزین شده است»

در بخش زبا‌شناسی شالوده‌های عصب‌شناختی زبان از دکتر محمدرضا باطنی و همچنین مقاله کاربرد فعل پارتیِ h z و ساخت های وابسته در سُغدی و بلخی نوشته پروفسور دِزمُند دورکین مَیستر ارنست  ترجمه دکتر محمد شکری فومِشی به‌چاپ رسیده است. این مقاله نتیجه یک مطالعه موردی است و به مقایسه ساختاری و مفهومی این فعل در متون کهن زبان سغدی و بلخی (زبان‌های کهن ایرانی شاخه شمال‌شرق) می‌پردازد.

فکر رنگین صائب اولین مقاله بخش نقد شعر فارسی است. دکتر محمدابراهیم باستانی پاریزی می‌نویسد: «یک وقت در یکی از سخنرانی‌هایم، در شیراز … گفتم: همانطور که دنیاى علم، هنوز نیمکره چپ مغز آدمى را نشناخته، و آدمیزاد هرکار می‌کند تنها به نیروى استفاده از نیمکره راست مغز است … اینک درین مقدّمه می‌خواهم عرض کنم که در کلّ تاریخ ادبیّات ایران، که ما سبک خراسانى (ترکستانى) و سبک عراقى، و سبک هندى را طبق تقسیم‌بندى معهود خود برگزیده ایم، تاکنون در باب دو سبک اول تحقیقات بسیار شده …امّا در باب سبک هندى که در واقع نیمکره چپ مغز ادبیّات زبان فارسى است تحقیقات چندان مفصّل نیست، و حتّى گاهى اظهار کم‌لطفی نیز در حق این سبک و صاحبان این سبک کم و بیش شده است حال آن که، اگر اندکی عمیق شویم و واقعا به ادبیّات غنى این سبک و این عهد که مختصّ عصر صفوى و زندیّه است بپردازیم، خواهیم دید که نه تنها از نیمکره راست مغز ادبى ما چیزى کم ندارد بلکه چیزى برسرى و اضافه هم دارد سبکی که نمونه شاخص و نماینده برتر آن، صائب تبریزى است..»

سرچشمه‌ها و پشتوانه‌های شاهنامه فردوسی و شاهنامۀ نقالان را دکتر جلیل دوستخواه بر اساس نگرشی سنجشی مابین نسخ مختلف شاهنامه فردوسی با تأکید بر اهمیت متن‌های نقّالی تنظیم کرده‌اند که به قول ایشان «افزون بر ساختار و درونمایه‌شان، گنجینۀ بزرگ زبان تودۀ مردم نیز هستند و با برجا نماندنِ نمونه‌های بیشتری از آنها، چه سرمایۀ گرانی را گم کرده‌ایم.»

حجم زندگی در مرگ تأملی در «هشت کتاب» سهراب سپهری است. سروش دباغ می‌نویسد: « در این مقاله می کوشم با واکاوی اشعار سپهری درباره مفهوم مرگ در هشت کتاب، و وام کردنِ مفاهیم عرفانی و فلسفی چندی، رأی او در باب این پدیده غریب را تبیین کرده، نسبت آن را با زندگی در نگاه سهراب توضیح دهم.»

تاریخ ایران باید دوباره‌نویسی شود اولین مقاله بخش تاریخ است. دکتر منوچهر پارسادوست معتقد است: « زمانه ما، زمانه دانایی و آگاهی است و بی‌گذشت‌تر از همة زمانها مجال خطاکردن به ملت‌ها نمی‌دهد… ضرورت زمان ماست که تاریخ ایران، به دور از نفوذ هرگونه احساس و اندیشه‌ای که حقیقت را بپوشاند و یا وارونه جلوه دهد دوباره‌نویسی شود و مورد تحلیل علمی قرار گیرد.»

کتابخانه آشور بانیپال به‌قلم دکتر ژاله آموزگار است: « تمّدن میان رودان تمدنی است که، به عنوان گاهوارة نگارش، از دیرباز با خط و کتابت ارتباطی تنگاتنگ داشته است و سرزمین ما، به دلایلی و بخصوص به دلیل قداستی که برای گفتار در برابر نوشتار قایل بوده است، دیرتر در به روی نگارش گشوده است…  از این رو، در جستجوی کهن‌ترین کتابخانه به معنی اعم آن، باید پای به واد‌ی میا‌ن‌رودان گذاشت.»

عکسی که روی جلد شماره ۸۵ می‌بینید، متعلق به فریدون توللی (۱۲۸۹-۱۳۶۴) است. و ویژه‌نامه این شماره که شامل نه مقاله و پنج شعر است به او اختصاص یافته. دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی درباره این شاعر معاصر چنین نوشته‌اند: «در بی‌اعتباری داوری‌های ما درباره معاصرانمان همین بس که مطبوعات، مرگ چهره درخشانی همچون فریدون تولّلی را به جرم ناسپاسی‌اش نسبت به نیما یوشیج و به خاطر بی‌اعتقادی‌اش نسبت به استمرار تاریخی شعر نو، با چنان توطئه سکوتی پذیرا شدند که گویی فریدون خود از مادر نزاده است. … فرض کنیم سراینده مجموعه «رها» و مؤلف «التفاصیل» در همان کودتای ۱۳۳۲ کشته شده یا به مرگ طبیعی درگذشته است؛ در این صورت تولّلی آن جوان پرشور سی و اند ساله ناآرام است که مورّخان ادبیات قرن حاضر  به هیچ روی نمی‌توانند پایگاه او را به عنوان یک پیشاهنگ «شعرِ نو» انکار کنند و تأثیر شگفت‌آور «التفاصیل» او را در محافل اجتماعی و سیاسی و ادبیِ آن سال‌ها از یاد ببرند.»

در یادنامه فریدون توللی همچنین می‌توانید مقالاتی درباره او از علی‌اکبر سعیدی سیرجانی/ علی میرانصاری/ مهدی فیروزیان/ حسن امداد بخوانید. نامه‌های فریدون توللی به ایرج افشار (در دوران سردبیری مجله‌ آینده) و نیز گفتگویی با نادر نادرپور درباره فریدون توللی و شعری درباره توللی از محمد خلیلی بیضایی از دیگر مطالب هستند. از قلم فریدون توللی مقدمة مجموعة شگرف شعر زمان‌ناپذیر و شعرهای دیو  درون، ملعون، یار دیرینه، اندرز سوختگان به‌چاپ رسیده است.

واژه‌های نوساخته موضوع یازدهمین شماره قلم‌رنجه است. استاد بهاءالدین خرمشاهی به طرح این نکته می‌پردازد که: «…تعداد نشریات  اعم از روزنامه و مجلّه  فراوان و شاید بیش از پنج هزار عنوان است و در بی‌وقتی، و بدتر از آن  بی‌تمرکزی که همه در زندگانی شتاب‌آلود امروز ایران و جهان دچار آن هستیم، هیچ خوانندة حرفه‌ای و قهاری نمی‌تواند حتی ۵ عنوان از این انبوه ۵ هزار عنوان را مدام و مستمر، ولو به شیوة تندخوانی و گزیده‌خوانی، پی‌بگیرد و بخواند. زبان فارسی در یک سده‌ای که از مشروطیت می‌گذرد، حتی صد واژة جدید و پربسامد عربی را از عربی امروز نگرفته، حال آنکه هزاران واژة وامی /وام‌‌واژه، ابتدا از فرانسه در نیم سدة اول، و سپس از انگلیسی در نیم سدة اخیر گرفته است.» در این مقاله نمونه‌های بسیاری از «واژگان و تعبیرات نوساخته» استاد خرمشاهی آورده شده است.

گفتگو با مترجم زبان گرجی شاهنامه فردوسی مقاله ایرانشناسی این شماره است. خانم بلا شالواشویلی شاعر و مترجم زبان گرجی طی چهار دهه، بخش‌هایی از شاهنامه فردوسی را به زبان گرجی برگردانیده و بصورت کتاب‌های جداگانه پادشاهی منوچهر، پادشاهی کیکاوس، داستان سیاوش، پادشاهی خسرو پرویز به‌چاپ رسانده است. در سال ۱۳۹۰ ترجمه‌های قبلی و جدید وی از شاهنامه به زبان گرجی بصورت یک کتاب ۹۸۱ صفحه‌ای با پشتیبانی رایزنی فرهنگی ایران در تفلیس انتشار یافت و برنده کتاب سال ایران شد. این گفتگو را خانم دکتر تیِا شورغایا، استاد دانشگاه دولتی تفلیس، با ایشان انجام داده است.

تاریخ نشر در ایران در این شماره به معرفی چند ناشر دیگر از دوران پهلوی اول می‌پردازد، همچنین به «روزنامه‌ها و مجله‌هایی که ترویج‌گر اندیشه‌های باستان‌ستایانه بوده‌اند، عمده‌ترین آنها از عصر مشروطه تا پس از شهریور ۱۳۲۰» گفتمان چپ و نشر آخرین بخش این مقاله است. عبدالحسین آذرنگ در شماره سیزدهم این سلسله مقالات، تاریخ نشر در ایران را تا شهریور ۱۳۲۰ بررسی کرده است.

در بخش سفرنامه بخارا دو مقاله خواهید خواند. بام د نیا و مهمانی خاص امیر عبدالرحمن خان مترجم مقاله دکتر محمد آصف‌فکرت در توضیح آن نوشته‌اند: «بام دنیا فصل ۱۹ زندگینامۀ لرد کرزن سیاستمدار، نویسنده و جهانگرد نامور انگلیسی است. زندگینامه را کنیث رُز نگاشته و نام کتاب «کرزن: یک شخص بسیار بزرگ» از یک شعر کرزن گرفته شده است. ترجمۀ این فصل را، با توجه به مطالب مهم جغرافیایی، تاریخی و سیاسی که در مورد منطقه دارد، برای فارسی زبانان مفید پنداشتیم…یکی ناحیۀ کوهستانی در شمالِ مرز شمالغربی هند که پامیرها (کوههای پامیر) خوانده می‌شد، و دیگر سرزمین مجاور یعنی افغانستان» سفر لرد کرزن در حدود سال‌های ۱۸۹۴ میلادی صورت گرفته، مناسبات او با امیر افغانستان و اوضاع سیاسی منطقه از نکات قابل توجه مقاله هستند.

تاریخ اندیشه جدید ایرانی در سفرنامه‌های ایرانیان به فرنگ عنوان کتاب درحال چاپی است که علی دهباشی چند هفته پیش از انتشار با مؤلف آن به‌گفتگو نشسته.  آقای فرامرز معتمد دزفولی به پرسش‌هایی پاسخ داده‌اند نظیر اینکه: « این سفرنامه‌ها چه فایده و اثر سودمندی برای وضعیت کنونی ما دارند؟ سفرنامه‌های این دوره بیان‌کننده چه مفاهیم و ارزشهای نوینی برای ایرانیان بوده که این جایگاه را به آنها بخشیده است؟ آیا سفرنامه‌ها واجد اطلاعات جدیدی هستند که به آن توجه کمتر می‌شود؟ روش انتخابی شما در این اثر چه تفاوتی با دیگر آثار مشابه دارد و نحوه مواجهه و انتخاب سفرنامه‌ها برای شما چه بوده است؟»

خاطرات دوره سردبیری از دکتر محمود عنایت که به سال ۱۳۳۹ و دوران سردبیری ایشان در مجله فردوسی بازمی‌گردد؛ دیدار با حسین مکی «سرباز طن» و گفتگویی که اسماعیل جمشیدی در سال ۱۳۵۸ با وی انجام داده؛ و خاطرات کریم‌کشاورز که دومین بخش آن باعنوان یادبوده‌ها در این‌شماره به‌چاپ رسیده، سه مقاله بخش خاطرات هستند.

شورش در تهران و قتل وزیر مختار گریبایدوف در بخش تاریخ قاجار عنوان مقاله مفصل دکتر ابراهیم تیموری است. دکتر ابراهیم تیموری کتابی تحت عنوان «دیپلماسی و جنگ در ایران عصر قاجار » تألیف کرده‌اند که در چهار جلد به‌زودی منتشر خواهد شد. این کتاب مستند حاصل ده پانزده سال مستمر تحقیق و جستجو در آرشیوهای وزارت امور خارجه ایران و آرشیو ملّی انگلیس و دیوان هند در لندن و… است. فصلی از این کتاب که در اینجا به عنوان نمونه نقل شده، یادداشت‌های مهماندار ایرانیِ الکساندر گریبایدوف (وزیر مختار مقتول روسیه) است از آنچه از تبریز تا تهران دیده و شنیده و شرح چگونگی حمله و هجوم مردم به سفارت روسیه که با راهنمایی میرزا مسیح، مجتهد منتفذ تهران، صورت گرفته بود.

تنها منصب دیوانی دکتر محمّد مصدق پیش از نظام مشروطیت در بخش تاریخ معاصر بر اساس خاطرات دکتر مصدق تنظیم شده است. دکتر ناصر تکمیل‌همایون در این مقاله ضمن اشاره به «چهار وزارتخانه مهّم عصر پیش از مشروطیت»، نهاد استیفا در خراسان، اوضاع سیاسی ایران در اوایل دوران مظفرالدین‌شاه قاجار و دوران «مستوفی‌گری مصدق‌السلطنه در خراسان» را تشریح کرده است.

کاریکاتورهای مجله وَنیتی فیر در بخش کاریکاتور و تاریخ به‌چاپ رسیده. فرزانه قوجلو درباره این مجله چنین نوشته: « وَنیتی‌فیر دست‌کم عنوان پنج مجله بوده است… ونیتی‌فیرِ مورد نظر ما هفته‌نامه‌ای بریتانیایی است که قریب پنجاه سال، از ۱۸۶۸ تا ۱۹۱۴، با انتشار مطالب سیاسی، اجتماعی و ادبی کوشید تا عطش مخاطبان مشتاق خود را سیراب کند و خوانندگان خود را هر هفته به تماشای آنچه می‌برد که خودپسندیهای بشر می‌نامید و به واسطه قطع خاص خود، نوشته‌ها و کاریکاتورهای رنگی به مایه رشک و الگوی دیگر مجلات آن دوره بدل شد. لزلی وارد یکی از کاریکارتوریست‌های نامی این مجله بود … در میان کاریکاتورهایی که لزلی از شخصیت‌های تاریخی کشیده، دو تن از شاهان ایرانی نیز به چشم می‌آیند: ناصرالدین‌شاه و مظفرالدین‌شاه» علاوه بر این دو نفر کاریکاتورهای جرج برنارد شاو، مارک تواین، اسکاروایلد، جوزف چمبرلین، و امپراتور مراکش و … را هم می‌توانید در این مقاله ببینید.

تارو پود هفت مدخل را درباره تاریخ هنرهای تجسمی و هنرمندان آن دربرمی‌گیرد. از مطالبی که محمدحسن حامدی به آن پرداخته: متن نامه‌‌ اعتراض هنرجویان مدرسه صنایع جدیده در دی‌ماه ۱۳۱۶ با تلاش اصغر و جعفر پتگر، تصویر چاپ‌شده اتابک اعظم در سال ۱۹۰۳ میلادی در یک نشریه ژاپنی ، یادبود شکرالله خاک خوشنویس و شاعر شیرازی، مزار استاد بهزاد در هرات، میرزایوسف مذهب‌باشی (مذهب مشهور دوره قاجار)، یادبود استاد علی اکبر لرنی نقاش قهوه‌خانه.

یکصدمین سال انتشار سراج‌الاخبار روزنامۀ پیشتاز افغانستان در بخش تاریخ مطبوعات به‌قلم دکتر ناصرالدین پروین است: «از آن‌‌جا که انتشار سراج ‌لاخبار، رویدادی بس مهم در زندگی فرهنگی و سیاسی کشور افغانستان است، بایسته می‌دانم برای معرفی روزنامه و ناشر برجسته‌اش محمود طرزی، اشاره‌هایی هم به وضع عمومی آن سالهای افغانستان بشود.»

نگاهی به مطبوعات تاجیکستان مقاله‌ جامعی است درباره مطبوعات تاجیکستان. آقای کیانوش رستمی که خود مدیرمسؤول و سردبیر هفته‌نامه منطقه‌ای سیمره و دانشجوی دکتری روزنامه‌نگاری در تاجیکستان است، با نگاهی به تاریخچه چاپ روزنامه و نشریه در تاجیکستان که قدمتی صد ساله دارد، به معرفی نشریات مطرح و همچنین روزنامه‌نگاران بنام تاجیکی پرداخته است.

«توللیِ باستان‌شناس» اولین عنوان پاره‌های باستان‌شناسی است که در آن فعالیت‌ها و آثار به‌چاپ رسیده از فریدون توللی در زمینه باستان‌شناسی معرفی شده‌اند. عناوین دیگر این بخش که دومین‌بار است به‌قلم شهرام زارع در بخارا به‌چاپ می‌رسد، دربارة کاوش‌های باستان‌شناسی تپه‌های مارلیک در دهه چهل شمسی و سپس شرح «مارلیک؛ پروندة یک غارت فرهنگی» همراه با اسناد اداری مربوط به آن است.

محمود طلوعی در آئینه زمان این شماره مرگ رهبر کره شمالی، خانم تاچر و کتابی دربارة فن حکومت، ناگفته‌هایی دربارة مائو از زبان پزشک معالج وی، و سرنوشت رهبر انقلاب تاریخی اوکراین را برای بحث و بررسی انتخاب کرده‌ است.

سند نویافته جمهوری‌خواهی مورخ ۲۶ حوت ۱۳۰۲، نامه‌ای به دکتر مصدق جهت ترتیب‌دادن سخنرانی برای بیان شرایط وجوب جهاد در اسلام، استنساخ سندی با تاریخ نسبتا نامعلوم مربوط به فهرست اسامی مشمولین قانون تصفیه از دستگاه‌های دولتی، سند نامه آیت‌الله کاشانی به دکتر محمد مصدق برای پخش مستقیم مذاکرات از رادیو، از اسناد تاریخی موجود در کتابخانه مجلس هستند که آقای علی ططری  در این شماره از شمیم بهارستان معرفی کرده‌اند. همچنین در این بخش می‌توانید از فعالیت‌های جدید کتابخانه مجلس در زمینه خرید اسناد و انتشار کتاب‌های جدید در این زمینه آگاه شوید.

نوازش قلمی در هوای دلتنگی که دکتر جواد مجابی آن را برای مجله بخارا می‌نویسند و در این شماره هم بسیار مفصل است. با یادی از تورج حمیدیان، «کارتونیست و معمار و عکاس و مدرس هنر» آغاز می‌شود، یادداشتی دربارة تئاتر آویتسک، تراژدی جسم بی‌هویت اثر ناصر حسینی مهر، نامه‌هایی از احمد میرعلائی به جواد مجابی، همچنین نامه‌هایی از پرویز خائفی، منوچهر لمعه، بیژن اسدی‌پور، علی‌محمد افغانی و… متن سخنان شاملو به‌مناسبت دریافت جایزه ادبی فروغ در سالن روزنامه اطلاعات همراه با عکس دستخط، یادداشتی درباره فروش آثار سهراب سپهری و همچنین متن گفتگویی بسیار خواندنی با شرکت جواد مجابی، ابوالقاسم سعیدی، پرویز تناولی، بهمن محصص و… که در تاریخ ۲۲ مرداد ۱۳۴۷ انجام شده بود.

دکتر محمدحسن ابریشمی در بخش چهارشنبه‌سوری در مقاله‌ای با عنوان چهارشنبه‌سوری منشأ از شبانگاه قتل متوکل دارد به پیشینه آتش در فرهنگ ایرانی، پیشینه آیین چهارشنبه سوری، رویدادهای تاریخی مرتبط با این آیین و… پرداخته است.

بخارا ۸۵ در زمینه معرفی، بررسی، و نقد کتاب سه بخش دارد:

در جعبه‌آینه کتاب «فرهنگ شاهنامه»، تصحیح دکتر علی رواقی را محمدافشین‌وفایی مورد نقد و بررسی مفصل قرار داده است.

در کتاب و کتابخوانی یادداشت جامعی می‌خوانیم از حسن سیدعرب درباره دایرة‌المعارف‌ها

در بررسی و نقد کتاب مقالاتی می‌خوانیم دربارة کتاب‌های « مصطفی شعاعیان و رومانتیسم انقلابی»، «خاطرات اردشیر آوانسیان»، «جاسوسی در حزب، برادران یزدی و حزب توده ایران»، «یاد یاران و قطره‌های باران»، «ساختارهای وندی مشتق های فعلی».

در بخش گزارش، شب گلهای شعر و موسیقی ایرانی (ویژه آرشیو برنامه رادیویی گلها که خانم جین لوسیون آن را جمع‌آوری کرده)،  شب آئوجینو مونتاله همراه با  متن سخنرانی دکتر آناموریا موتاکی (پژوهشگر ایتالیایی)، از شب‌های بخارا و همچنین متن سخنرانی پرویز دوایی و مسعود مهرابی در مراسم صد سال اعلان و پوستر فیلم در ایران که با همکاری نشر نظر در خانه هنرمندان ایران برگزار شد را می‌توانید بخوانید.

درگذشت پوران شجیعی و دکتر مهرآفاق بایوردی موضوع دو یادداشت بخش یاد و یادبود است.

بخش شعر با اشعاری از: سیمین بهبهانی، دکتر تقی‌پورنامداریان، شهزاده سمرقندی، سیروس شمیسا، غزل مصدق و… به‌چاپ رسیده و همچنین از شارل بودلر (ترجمه سحر کریمی‌مهر)، راینر ماریا ریکله (ترجمه شرف‌الدین خراسانی)، فدریکو گارسیا لورکا (ترجمه پرویز امین‌زاده). ترجمه انگلیسی یک شعر از فریدون مشیری را نیز دکتر بهروز عزب دفتری انجام داده است

با هم مرور می کنیم فهرست مطالب این شماره را :

بهاریه

بهاریه ۱۳۹۱/ آیدین آغداشلو          ۹

یاد ایرج افشار در نخستین سالگرد

نه گفتن‌ها و نرفتن‌ها (متن منتشر نشده)/ ایرج افشار    ۱۲

یاد مولانا

ای که درون جان من تلقین شعرم می‌کنی/ دکترمحمدعلی موحد           ۱۹

نقد ادبی

روژه مارتن دوگار و حماسة دست‌نیافتنی/ هنری استیوارت هیوز/

    دکتر عزت‌الله فولادوند    ۲۷

شوک فرهنگی/ أدونیس (علی احمد سعید)/ دکتر حبیب‌الله عباسی         ۴۲

پوشکین: نقد و نثر و «تراژدیهای کوچک»/ علی بهبهانی         ۵۸

زبان‌شناسی

شالوده‌های عصب‌شناختی زبان/ دکترمحمدرضا باطنی           ۷۴

کاربرد فعل پارتیِ ʾhʾz و ساخت‌های وابسته در سُغدی و بلخی/

      پروفسور دِزمُند دورکین مَیسترارنست/ دکتر محمد شکری فومِشی          ۸۶

نقد شعر فارسی

فکر رنگین صائب/ دکتر محمدابراهیم باستانی پاریزی    ۱۰۷

سرچشمه‏ها و پشتوانه‏های شاهنامه فردوسی و شاهنامۀ نقالان/

    دکترجلیل دوستخواه       ۱۲۴

حجم زندگی در مرگ (یاد سهراب سپهری)/ سروش دباغ            ۱۳۹

شعر فارسی

سلامی از عقدۀ عشقی/ سیمین بهبهانی         ۱۵۰

هفت شعر از شهزاده سمرقندی     ۱۵۱

هبوط تلخ/ دکتر تقی‌ پورنامداریان    ۱۵۵

آن که می‌خندد/ دکتر سیروس شمیسا                        ۱۵۶

طبع جوان/ محمد آصف‌فکرت         ۱۵۸

گریز/ سیدمحمدحسن ناصحی          ۱۵۹

گفتگو/ غزل مصدق           ۱۶۰

کوچه/ فریدون مشیری/ ترجمه به انگلیسی: دکتر بهروز عزبدفتری   ۱۶۱

شعر جهان

عروج/   شارل بودلر/ سحر کریمی‌مهر ۱۶۷

دعوت محمّد (ص)/ راینرِ ماریا ریلکه/ دکتر شرف‌الدین خراسانی   ۱۶۸

سرودهایی از فدریکو گارسیا لورکا/ پرویز امین‌زاده ۱۶۹

تاریخ

تاریخ ایران باید دوباره‌نویسی شود/ دکتر            منوچهر پارسادوست           ۱۷۴

کتابخانه آشور بانیپال/ دکتر ژاله آموزگار     ۱۷۸

یادنامه فریدون توللی

سالشمار فریدون توللی/ احمد شعبانی        ۱۸۶

فریدون تولّلی/ دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی ۱۹۳

هر دو شیرازی/ علی‌اکبر سعیدی سیرجانی     ۲۰۰

فریدون توللی در چند ماه پس از کودتای ۲۸ مرداد/           علی میرانصاری     ۲۱۵

کهن‌پردازِ نو/ مهدی فیروزیان          ۲۲۹

نامه‌های توللی به ایرج افشار/ محمد افشین‌وفایی      ۲۵۲

گفتگو با نادر نادرپور شاعر معاصر دربارة دکتر خانلری و فریدون توللی   ۲۸۴

توللی و حوادث فارس/ حسن امداد ۲۹۱

چون شاخه گلی/ محمد خلیلی بیضایی          ۳۰۲

مقدمة مجموعة شگرف شعر زمان‌ناپذیر/   فریدون توللی        ۳۰۳

برگزیده اشعار فریدون تولّلی: دیوِ درون، ملعون، یار دیرینه، اندرزِ سوختگان        ۳۱۵

قلم‌رنجه

قلم رنجه (۱۱)/ بهاءالدین خرمشاهی ۳۲۷

ایرانشناسی

گفتگو با مترجم زبان گرجی شاهنامه فردوسی/ دکتر تیِا شورغایا          ۳۴۱

تاریخ نشر

تاریخ نشر کتاب در ایران (۱۳)/ عبدالحسین آذرنگ   ۳۵۲

سفرنامه

بام دنیا و مهمانی خاص امیر عبدالرحمن خان/ کنیث رز/ محمد آصف‌فکرت       ۳۶۳

تاریخ اندیشه جدید ایرانی در سفرنامه‌های ایرانیان به فرنگ/ فرامرز معتمد دزفولی/

     علی دهباشی    ۳۹۱

خاطرات

خاطرات دورۀ سردبیری/ دکتر محمود عنایت ۴۰۱

دیدار با حسین مکی سرباز وطن…/ اسماعیل جمشیدی           ۴۰۷

یادبوده‌ها (۲) (خاطرات منتشر نشده)/ کریم کشاورز     ۴۲۴

شورش در تهران و قتل وزیرمختار، گریبایدوف/ دکتر ابراهیم تیموری  ۴۴۴

تنها منصب دیوانی دکتر محمّد مصدق پیش از نظام مشروطیت/

     دکتر ناصر تکمیل‌همایون ۴۹۵

کاریکاتور و تاریخ

کاریکاتورهای مجله‌ی وَنیتی‌فیر/ فرزانه قوجلو         ۵۰۷

تار و پود

تار و پود (۴)/ محمدحسن حامدی   ۵۲۳

تاریخ مطبوعات

یکصدمین سال انتشار سراج‌الاخبار/ دکتر ناصرالدین پروین     ۵۴۷

نگاهی به مطبوعات تاجیکستان/ کیانوش رستمی       ۵۶۳

پاره‌های باستان‌شناسی

پاره‌های باستان‌شناسی(۲)/ شهرام زارع      ۵۷۷

در آئینه زمان

در آئینه زمان (۶)/ محمود طلوعی               ۵۹۷

شمیم بهارستان

شمیم بهارستان (۵)/ علی ططری    ۶۰۷

نوازش‌های قلمی

نوازش قلمی در هوای دلتنگی (۴)/ دکتر جواد مجابی             ۶۳۵

چهارشنبه‌سوری

چهارشنبه سوری منشأ از شبانگاه قتل متوکل دارد/ محمدحسن ابریشمی        ۶۷۶

جعبه‌آینة کتاب

عیب‌گویان بیشتر گم‌کرده راه/ محمد افشین‌وفایی      ۶۹۴

گزارش

گزارش شب گلهای شعر و موسیقی ایرانی/ سروش افشارپناه  ۷۴۰

گزارش شب آئوجینو مونتاله/ شهاب دهباشی                                  ۷۵۰

جایگاه تاریخیِ اِئوجِنیو مونتاله/ دکتر آنا موریا موتاکی                       ۷۵۳

 آئوجنیو مونتاله/ مریم شجاعی                                         ۷۶۵

صد سال اعلان و پوستر فیلم در ایران/ پرویز دوایی              ۷۷۰

پاس‌داشت خاطرات مشترک/ مسعود مهرابی  ۷۷۲

کتاب و کتابخوانی

یادداشتی درباره دایرهًْ‌المعارف‌ها/ حسن سیّدعرب   ۷۷۸

بررسی و نقد کتاب

در شهر افسانه و فقر و آماس/ حسین نوش‌آذر          ۷۸۵

خاطرات اردشیر آوانسیان/ مسعود عرفانیان  ۷۹۱

جاسوسِ رفقا/ انوش صالحی           ۷۹۴

یاد یاران (نگاهی به کتاب دکتر احمد مهدوی دامغانی)/ دکتر حسن لاهوتی  ۸۰۲

ساختارهای وندی مشتق‌های فعلی/ یوسف امیری     ۸۱۰

یاد و یادبود

درگذشت دکتر پوران شجیعی/ ترانه مسکوب           ۸۱۵

درگذشت دکتر مهرآفاق بایبوردی/ لیلا صدر     ۸۲۰